بابه‌تی گشتی



مه‌رگی یه‌که‌م نیگا

نه‌وزاد عه‌زیز

به‌ جیهانی‌ بوونی کۆمه‌ڵگاکان ، ده‌رکه‌وت و دیارده‌ی ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تی لێ‌که‌وتۆته‌وه‌ . گه‌ر تاسه‌رده‌مانێک عاشق بوون واده‌ی رێکه‌وت و شه‌یدابوونی یه‌که‌م بینین و یه‌که‌م نیگا بووبێت …  . ئه‌وا هێدی هێدی بره‌وی یه‌که‌م نیگا له‌کاڵ بوونه‌وه‌دایه‌ و ڕێکه‌وتیش جێ ‌لێژده‌کات بۆ پلان و یه‌کترناسین .

ئه‌مڕۆکه‌ پاش دیارده‌ی به‌جیهانی‌‌بوون ، چه‌مکی خۆشه‌ویستیش بووه‌ به‌ جیهانی گه‌ر جاران به‌رده‌م مه‌کته‌بی کچان یان شه‌قام و یان دراوسێ و هتد نزیکترین ڕێکه‌وتی یه‌که‌م نیگا و یه‌که‌م خۆشه‌ویستی بووبێت . ئه‌وا ئه‌مڕۆ سنوره‌کان هێنده‌ به‌رفروانه‌ که‌ خۆت بڕیارده‌رێکی ئازایت  به ‌دوور له‌ شه‌رم و سوربوونه‌وه‌ .

نه‌ گه‌ره‌کته‌ شۆێن پێی خانمی خه‌ونه‌کان هه‌ڵگری و نه‌ پێداویستیت به‌ چاوه‌ڕوانی دوای به‌یه‌ک گه‌یشتن هه‌یه‌ . تۆ نێر بی یان مێ . به‌ خواسته‌کانت و به‌دوور له‌ هیچ فشارێک به‌رامبه‌ره‌که‌ت هه‌ڵده‌بژێری .

ئه‌نترنێت ، ئه‌و شه‌قامه‌ فراوانه‌یه‌ هه‌موان له‌ ته‌ونێکێدا کۆده‌کاته‌وه‌ . ڕه‌نگه‌ بۆ کورد زووبێت قسه‌ له‌سه‌ر دیارده‌ی خێزان پێکه‌وه‌نان و هاوژیانی دووکه‌س له‌ ڕێی ئه‌نته‌رنێته‌وه‌ بکه‌ین . به‌ڵام له‌سه‌ر ئاستی جیهانی ئه‌مه‌ واقعێکه‌وه‌ و خێزان پێکه‌وه‌نان و هاوژیانی هاوڕێ‌یانه‌ ڕۆژانه‌ ئاماره‌که‌ی ڕوو له ‌زیادیه‌ . یه‌کتر ناسین و توندبوونی ڕایه‌ڵه‌کانی نێر و مێ و کرانه‌وه‌ی بواره‌ جۆراوجۆره‌کانی یه‌کتر دوان ئه‌مرۆکه‌ به‌ هێزترین پاڵنه‌ره‌ بۆ به‌کارهێنانی ئێنتێرنێت .

خۆشه‌ویستی ڕه‌نگه‌ له‌ کورترین پێناسه‌یدا سه‌رسوڕمان و ناسینی ئه‌وی تربووه‌ . هه‌رکه‌س که‌سێکی خۆش ویستووه‌ بێ ئه‌وه‌ی شوناسی به‌رامبه‌ره‌که‌ی ناسیبێ . تامه‌زرۆی بووه‌ و به‌ هه‌شتی خه‌ون و به‌ها مه‌زنه‌کانی ژیانی تێدا دۆزیوه‌ته‌وه‌ خۆشه‌ویستی له‌ کۆمه‌ڵگایی کوردی ته‌نهایی و بێ به‌ری بوون له‌ ڕه‌گه‌زی به‌رامبه‌ر خوڵقاندوویه‌تی . بۆیه‌ وه‌ک تاک جه‌سته‌ خولقێنه‌ری خۆشه‌ویستی بووه‌ و غه‌ریزه‌ی سۆزداری  گه‌ڵاڵه‌ێ کردووه‌.

ئه‌مڕۆکه‌ی جیهانی کراوه‌ . خۆشه‌ویستی کراوه‌ی داهێناوه‌ . گه‌ر جاران و هه‌نووکه‌ش مه‌رجه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان وه‌ک بنه‌ماڵه‌ و ڕازامه‌ندبوونیان و که‌لتوری داواکاری ماڵی بابان و مه‌سه‌له‌ی ماره‌یی و خانووی جیا و جوانی باو  و بێ ئاگایی له‌ ناواخنی کاره‌کته‌ری به‌رامبه‌ر و هه‌زاران پرسی دیکه‌ ڕایه‌ڵه‌ی خۆشه‌ویستی و خێزان که‌وتنه‌وه‌ی درووست کردبێت . ئه‌وا هه‌نووکه‌ هێدی هێدی نه‌ ئاتاج به‌ چاو نووقاندن و نه‌ به‌ ئاماژه‌ی قژ ده‌سپێهاندا هه‌یه‌ . ئێستاکه‌ دوو بوونه‌وه‌ر هه‌ن که‌ باس له‌ نزیک بوونه‌وه‌ و خاڵه‌ هاوبه‌شه‌کانی کاره‌کته‌ریان ده‌که‌ن . جیاوازه‌کانیشیان له‌ گفتوکۆدا تاوتۆده‌که‌ن .

 کرانه‌وه‌ی مه‌وداکانی نێر و مێ ، ئاواڵابوونی جه‌سته‌ و حه‌زه‌کان و.. هتد سیمایه‌کی دیکه‌ی کاره‌کته‌ری که‌سایه‌تی کورده‌ بۆ داهاتوو. کۆچ و ته‌ونی په‌یوه‌ندی‌یه‌‌کان ( مۆبایل ، ئێنترنێت و میدیایی بینراو و هتد ) سه‌ره‌تایه‌که‌ بۆ کرانه‌وه‌ . به‌ ڕه‌چاوکردنی ئه‌وه‌ی که‌ ڕه‌نگه‌ به‌د به‌کارهێنانی کرانه‌وه‌یه‌کی نێگه‌تیڤانه‌ درووست کات .

ئه‌مڕۆ کۆمه‌ڵگای مۆدێرن ، که‌سایه‌تییه‌کی جیای له‌ کۆمه‌ڵگا داخراوه‌کان ڕۆناوه‌، ئه‌م که‌سایه‌تی‌یه‌ له‌یه‌که‌م کرانه‌وه‌یدا ئاشنا بوونه‌ به‌ جه‌سته‌ و سایکۆلۆژیا و حه‌ز و ویستی ڕه‌گه‌زی به‌رامبه‌ر . نه‌ک ئه‌فسونی یه‌که‌م نیگا و ته‌ماشا و بینین .  ئه‌م ده‌رکه‌وته‌ شایه‌نی دووان و قسه‌کردنه‌ .  





ئایا پزیشكه‌ ده‌روونیه‌كان شێتن؟

نوسینی: د. رِێدار محه‌مه‌د ئه‌مین

كاندیدى بۆردى ده‌روونى

قسه‌یه‌كى باو له‌ناو كورده‌وارى هه‌یه‌ ده‌ڵێت (عاله‌م شێت بوو ده‌چێته‌ ئۆمه‌رمه‌ندان، ئه‌ى ئه‌گه‌ر ئۆمه‌رمه‌ندان شێت بوو بۆ كوێ بچێت؟) هه‌ر له‌م  رِوانگه‌یه‌ش كاتێك له‌ ئه‌حوالى پزیشكێكى خزمت ده‌پرسیت ونه‌خۆشه‌ پێی ده‌ڵێیت (بۆ چما دختۆریش نه‌خۆش ده‌بن؟) ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ جێگه‌ى سه‌رسورِمان لاى خه‌ڵك، چونكه‌ ئه‌و رِاستیه‌ى لاى ئه‌وان چه‌سپاوه‌، هه‌رگیز نابێت دكتۆر نه‌خۆش بێت، چونكه‌ ئه‌وان له‌ هه‌موو كه‌س زیاتر ئاگایان له‌ ته‌ندروستى  خۆیانه‌، به‌م پێیه‌ش دكتۆر ده‌بێته‌ نموونه‌ى باڵاَ.ئه‌م بۆچوونه‌ش وایكردووه‌ زۆر به‌ خێرایی متمانه‌یان له‌ دكتۆر بسێننه‌وه‌ كاتیَك به‌ نه‌خۆشی ده‌یبینن، .ئایا گه‌ر پزیشكێك پسپۆرِی دڵ بوو، ماناى وایه‌ تووشى نه‌خۆشی دڵ نابێت؟ یان گه‌ر پسپۆرِی گورچیله‌ بوو،تووشى هه‌وكردن وبه‌ردى گورچیله‌ نابێت؟ پزیشكیش هه‌ر وه‌ك كه‌سێكى تر مرۆڤه‌و ئه‌گه‌رى تووشبوونى به‌هه‌ر نه‌خۆشیه‌ك هه‌یه‌، به‌لاَم ئه‌وه‌ى واده‌كات پزیشكان كه‌متر نه‌خۆش بكه‌ون، زانینى هۆیه‌كانى خۆپاراستنه‌.

ئه‌وه‌ى جیَگه‌ى سه‌رسورِمانه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م بیرِوباوه‌رِه‌، بیرِوباوه‌رِێكى دژ به‌وه‌ هه‌یه‌ ده‌ڵێت (هه‌موو دختۆره‌كان شیَتن) یان به‌ رِوونتر بڵێین (دختۆرى شێتان، هه‌موویان شێتن!) له‌گه‌ڵ داواى لێبووردنم له‌ نه‌خۆشیه‌ ده‌روونیه‌كان وخوێنه‌ران، ده‌مه‌وێت قسه‌كانى سه‌ر زارى خه‌ڵك وه‌كو خۆیان بنووسم، ئه‌گینا شێت و نه‌خۆشی ده‌روونى دوو شتى زۆر جیاوازن!

ئه‌م بۆچوونه‌ى خه‌ڵك به‌رامبه‌ر به‌ پزیشكى ده‌روونى له‌ دوو رِوانگه‌ى جیاوازه‌و ده‌كرێت دوو رِاڤه‌ى جیاوازى بۆ بكرێت، رِاڤه‌ى یه‌كه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م پزیشكه‌ ده‌روونیه‌ى ساڵه‌هایه‌ له‌گه‌ڵ نه‌خۆشی ده‌روونى مامه‌ڵه‌ ده‌كات، ده‌شێت كارى كردبێته‌ سه‌ر رِه‌فتارو هه‌ڵسوكه‌وتى ئه‌و، له‌ جیاتى ئه‌وه‌ى ئه‌وان چاكبكاته‌وه‌ خۆیشی تێكچووه‌! چونكه‌ مرۆڤ هه‌رگیز ناتوانێت چه‌ندین ساڵ، له‌گه‌ڵ ئه‌مجۆره‌ كه‌سانه‌ بێت و كارى تێنه‌كه‌ن، رِاڤه‌ى دووه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌وا پزیشكه‌ ده‌روونیه‌كان رِه‌فتار و قسه‌ی سه‌یر ده‌كه‌ن، كه‌ وه‌ك هى نه‌خۆشه‌كان وایه‌ و ناتوانن له‌وانى جیا بكه‌یته‌وه‌!

ئه‌گه‌ر چى ئه‌م دوو بۆچوونه‌ى خه‌ڵك بێ هیچ بنه‌مایه‌كه‌و ته‌نها له‌ رِێگاى تێڕامان وسه‌یركردنى رِه‌فتارى پزیشكه‌ ده‌روونیه‌كان درووست بوون، كه‌چی ده‌كرێت هه‌ردووكیان رِاست بن! به‌ڵام نه‌ك تا ئه‌و رِاده‌یه‌ى كه‌ پزیشكه‌ ده‌روونیه‌كه‌ به‌ شێت دابنرێت و، به‌م پێیه‌ش هه‌موو بڕوا و متمانه‌ى چاره‌سه‌ركردنى لێ بسه‌نرێته‌وه‌، به‌ڵكو وه‌ك مرۆڤێكى خاوه‌ن سۆزو ویژدان، كه‌ رِۆژانه‌ تێكه‌ڵى چه‌ندین كیَشه ‌و گرفتى نه‌خۆشه‌كان ده‌بێت، بێگومان ئه‌و كیَشه‌وگرفتانه‌ له‌ رِوخسارو ته‌نانه‌ت له‌ ره‌فتاریشى رِه‌نگ ده‌ده‌نه‌وه‌، هیچ پزیشكێك نیه‌ به‌قه‌د پزیشكى ده‌روونى ئازارى ده‌روون و یژدان بچێژێت، ئه‌و رِۆژانه‌ گوێ بیستى سه‌دان چیرِۆكى تراژیدیا و بێ ئومیدى وناسۆرى خه‌ڵك ده‌بیَت، ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ هه‌موو كارى تێنه‌كه‌ن ئه‌وا مرۆڤ نیه‌ و هه‌ست وسۆزى نیه‌! خه‌ڵك ده‌یانه‌وێت له‌ ده‌ره‌وه‌ى چوارچێوه‌ى ئه‌م موعاناته‌وه‌، پزیشكى ده‌روونى مرۆڤێك بێت هه‌موو ده‌م رِه‌فتار و گوفتارى هاوسه‌نگ بێت، داواى شتێكى هه‌رگیز ده‌كه‌ن، یان باشتره‌ بلێین داواى رِۆبۆتێك ده‌كه‌ن!

پزیشكى ده‌روونی، مرۆڤیَكه‌ هه‌موو رِۆژ به‌ده‌م ئازار و خه‌موخه‌فه‌تى خه‌ڵك ده‌تلیَته‌وه‌، بۆیه‌ ناكریَت تێكه‌ڵیان نه‌بێت، له‌ رِاستیدا ئه‌مه‌ هه‌ر موعاناتى پزیشكى ده‌روونى نیه‌، به‌ڵكو هه‌موو لقه‌كانى ترى پیشه‌ى پزیشكى ئه‌م ئازاره‌ ده‌چێژن، به‌لاَم ئه‌م موعاناتانه‌ زیاتر له‌ رِوخسارى ئه‌و رِه‌نگ ده‌ده‌نه‌وه‌، چونكه‌ كه‌سیان وه‌ك ئه‌و ناچنه‌ ناو قوڵایی ژان وئازارى خه‌ڵكه‌وه‌، ئه‌گه‌ر پزیشكى ده‌روونى مرۆڤێك بێت رووت له‌ سۆزو عاتیفه‌، هه‌رگیز ناتوانێت له‌ نه‌خۆشه‌كانى تێبگات، نه‌خۆشه‌كانیش نایانه‌وێت قسه‌ بۆ بت بكه‌ن! به‌ڵكو حه‌ز ده‌كه‌ن قسه‌ بۆ یه‌كیَك بكه‌ن له‌ ئازاره‌كانیان تێبگات و هاوبه‌شی خه‌م و مه‌ینه‌ته‌كانیان بیَت، به‌ناخیاندا قوڵ بیَته‌وه‌و له‌گه‌ڵ ئه‌وان ئازاره‌كان بچیَژێت، ئه‌وان فریاد ره‌سێكیان ده‌وێت، كه‌ وه‌ك دایك نازیان هه‌ڵبگرێت وفرمێسكیان بۆ بڕێژێت و ئه‌وانیش به‌ ئارامى له‌ باوه‌شیدا پشوو بده‌ن.

ئه‌مانه‌ هه‌مووى فشارى ده‌روونى بۆ پزیشك دروست ده‌كه‌ن، كه‌ رِۆژانه‌ ده‌بێت له‌گه‌ڵ چه‌ندین ده‌روون و كیشه ‌و گرفتى جیاواز تێكه‌ڵ بێت، هه‌ر یه‌كه‌شیان پێویستى به‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌كى سۆزدارى و ویژدانى هه‌یه‌، له‌مه‌ش زیاتر ده‌بێت چاره‌سه‌رى هه‌موو كیَشه‌كان بكات، یان هه‌ر هه‌وڵى كه‌م كردنه‌وه‌یان بدات، زۆرجاریش به‌هۆى زۆرى ئه‌م فشار و ماندووبوونه‌ ده‌روونیه‌ى له‌ رِیگاى كاره‌كه‌ى تووشى ده‌بێت، ده‌شێت پزیشكى ده‌روونى تووشى تێکچوون بێت، به‌ڵاَم ئه‌وه‌ش ده‌وه‌ستێته‌ سه‌ر تواناى ئه‌و پزیشكه‌ بۆ به‌رگه‌ گرتن وخۆگونجاندن له‌گه‌ڵ قه‌یران و فشاره‌كان، هه‌روه‌ها كه‌سایه‌تى و چۆنیه‌تى بیركردنه‌وه ‌و تێڕِامانى بۆ ژیان.شتێكى سه‌یریش نیه‌، كه‌ رێژه‌ى خۆ كۆشتن له‌ نیَوپزیشكاندا له‌سه‌رتاسه‌رى جیهاندا زۆره ‌و پزیشكى ده‌روونیش به‌ پله‌ى سێه‌م دێت، له ‌دواى پزیشكى سڕ كردن و پزیشكى چاو، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا زۆرترین تێكچوونه‌ ده‌روونیه‌كان له‌سه‌رتاسه‌رى جیهان، بریتین له‌، دڵه‌ڕِاوكی و خه‌مۆكى و پزیشكانیش وه‌ك كه‌سانى ئاسایی به‌شى خۆیان له‌م ده‌ردانه‌ وه‌رگرتووه‌!

له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م بۆچوونه‌ هه‌ڵه‌یه‌ى (كه‌ پزیشكانى ده‌روونى شێتن) رِاستیه‌كى ترى چه‌سپاو هه‌یه‌،ئه‌ویش بریتیه‌ له‌وه‌ى كه‌س به‌قه‌د پزیشكانى ده‌روونى به‌رگه‌ى فشارو تێكچوونه‌ ده‌روونیه‌كان ناگرێت! چونكه‌ پزیشكى ده‌روونى،به‌ حوكمى پسپۆرِى له‌ كاره‌كه‌ى، شاره‌زاییه‌كى ته‌واوى په‌یداكردووه‌، كه‌وا بتوانێت له‌خه‌ڵكى تر باشتر گرفته‌كان چاره‌سه‌ر بكات.ئه‌و كاتیَك بتوانێت چه‌ندین گرفت و كێشه‌ى خه‌ڵك چاره‌سه‌ر بكات، هه‌ڵبه‌ته‌ ده‌توانێت چاره‌سه‌رى گرفته‌كانى خۆى ئاسانتر بكات، چونكه‌ له‌ قه‌یران و كیَشه‌ى نه‌خۆشه‌كانى فێری شاره‌زایی و ئه‌زمونى زیاتر ده‌بێَت و ده‌زانیَت باشترین شێوه‌ى چاره‌سه‌ركردن چۆنه‌.هه‌روه‌ك چۆن به‌ننایه‌ك به‌ تێپه‌ڕ ِبوونى كات شاره‌زایی و ئه‌زموونى زیاد ده‌بێت و ماسولكه‌كه‌نى به‌هێز ده‌بن، پزیشكى ده‌روونیش، له‌گه‌ڵ تێپه‌ڕِبوونى كات توانا و گه‌شه‌و ده‌روونى به‌هێزتر ده‌بێت و زیاتر به‌رگه‌ى كێشه ‌و قه‌یرانه‌كان بگرێت.

له‌گه‌ڵ ئه‌م هه‌موو رِوونكردنه‌وانه‌ى لێره‌ باسكران، هێشتا پزیشكى ده‌روونى ته‌م و مژێكى زۆرى  له‌سه‌ره‌و له‌ لایه‌ن خه‌ڵكیش رِاڤه‌ى جیاوازى بۆ ده‌كرێت، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا له‌ كۆمه‌ڵگه‌ى ئێمه‌دا هێشتا بیر و باوه‌رِى تر زاڵه‌ و ئه‌گه‌ر خه‌ڵك جارێك سه‌ردانى پزیشكى ده‌روونى بكه‌ن، ئه‌وا به‌ر له‌وه‌ چه‌ندین جار سه‌ردانى شێخ و مه‌لا و فاڵچى و جادوو خوێن و مه‌رقه‌د و شتى تریشیشیان كردووه‌.

Redar_moh@yahoo.com




ژیان له‌وێوه‌ ده‌ستپێده‌كات


د. رێدار محه‌مه‌د ئه‌مین

كاندیدى بۆردى ده‌روونى



جاران كه‌ مناڵ بووین، حه‌زمان ده‌كرد زوو گه‌وره‌بین، چونكه‌ پێمان وابوو گه‌وره‌ هه‌موو شتێكى هه‌یه‌ و ده‌توانێت هه‌موو شتێك ده‌سته‌به‌ر بكات، ئێستا گه‌وره‌ین وه‌لێ حه‌زده‌كه‌ین بگه‌رێینه‌وه‌ بۆ قۆناغى مناڵى، به‌ڵام وه‌كو مناڵه‌ كاڵفامه‌كه‌ى جاران نا، به‌ڵكو مناڵێكى شاره‌زا و پڕ ئه‌زموون، كه‌چى بێخه‌م و بێ به‌رپرسیاریه‌تى! ئه‌مه‌ شتێكمان پێ نیشانده‌دات، كه‌وا ئێمه‌ش تا ئێستا نه‌گه‌یشتووینه‌ته‌ دوا وێستگه‌ى ژیان تا تێى بگه‌ین یان پشوویه‌كى لێبده‌ین، قۆناغى پیربوون دوا قۆناغى قوتابخانه‌ى ژیانه‌، یان ده‌توانین بڵێین له‌وێوه‌ ژیان ده‌ست پێده‌كات، به‌ پێچه‌وانه‌ى هه‌ندێك كه‌س، كه‌ واده‌زانن سه‌ره‌تاى كۆتاییه‌كانه‌، له‌م ته‌مه‌نه‌دا مرِۆڤ پڕ ئه‌زموون ده‌بێت و شاره‌زاییه‌كى ته‌واوى لا دروست ده‌بێت، كه‌وا به‌ چه‌ندین هه‌وراز و نشێو و تاڵى و شیرینى و خۆشی و ناخۆشی تێپهڕِیوه‌، ئیتر كاتى ئه‌وه‌ هاتووه‌ پشوویه‌ك بدات و چاو به‌ هه‌موو ماندووبوون‌ وهیلاكى و ناسۆرى و به‌روبوومه‌ى دا بخشێنێته‌وه‌، رِه‌نگه‌ باشترین دیاریش بۆ پیر له‌م ماوه‌یه‌دا خانه‌نشینى بێت، خانه‌نشینى به‌واتاى دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ ناخۆشیه‌كان و ماندووبوونى كارو خۆ ته‌رخانكردن بۆ ئاره‌زووه‌ تایبه‌تییه‌كان و زیاتر كات به‌سه‌ربردن له‌گه‌ڵ خێزان، به‌ ئه‌نجامدانى گه‌شت و سه‌یران نه‌ك دانیشتنى شه‌و و رِۆژ له‌ ماڵ و چاوه‌رێى مردن كردن! له‌ڕاستیدا زۆر له‌ پیره‌كان به‌هه‌ڵه‌ له‌ وشه‌ى خانه‌نشین تێگه‌یشتوون، بۆیه‌ هه‌وڵده‌ده‌ن له‌م كاتانه‌دا زیاتر كۆنتڕۆڵى ماڵه‌وه‌ بكه‌ن (بۆ پاراستنى پله‌وپایه‌ى خۆیان) و له‌ بچوك و گه‌وره‌ى هه‌ر ئه‌ندامێكى ماڵه‌وه‌ ده‌پێچنه‌وه‌، ئه‌گه‌رچى پێشتر ئه‌مانه‌یان نه‌كردوووه‌، بۆیه‌ زیاد له‌ پێویست هه‌ستیارده‌بن وبه‌كه‌مترین قسه‌ و ره‌فتار هه‌ڵده‌چن و به‌رگه‌ى هیچ رِه‌خنه‌ و پێشنیارێك ناگرن به‌ هه‌رشێوه‌یه‌ك ئاراسته‌یان بكرێت، چونكه‌ قه‌ناعه‌تیان وایه‌ ئه‌مه‌ له‌ پله‌و پایه‌ و كه‌سایه‌تیان كه‌م ده‌كاته‌وه‌، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ى رِه‌خنه‌ له‌ هه‌موو هه‌ڵسوكه‌وتێكى ئه‌ندامانى خێزانه‌كانیان ده‌گرن، له‌ چۆنیه‌تى پاككردنه‌وه‌ى ماڵ بگره‌ تا شێوازى چێشت لێنان و ڕیكخستنى كه‌لوپه‌ل و دیكۆرى ماڵه‌وه‌، تا واى لێدێت هه‌ندێك له‌ ئافره‌تان وا هه‌ست ده‌كه‌ن که‌ به‌رامبه‌ر پیاوێكى ترن و به‌ ئه‌ندازه‌ی سه‌د ده‌ر سه‌د جیاواز له‌ هاوسه‌ره‌كه‌یان! تا وای لێدێت ئاوات ده‌خوازن که‌ هاوسه‌ره‌كانیان هه‌ر له‌ ده‌ره‌وه‌ بن و نه‌گه‌رێنه‌وه بۆ‌ ماڵه‌وه‌، له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا خانه‌نشین حه‌ز به‌ گۆشه‌گیرى ده‌كه‌ن و زوو هه‌ڵده‌چن و ئه‌گه‌رى تووشبوونیان به‌ نه‌خۆشیه‌ ده‌روونى وجه‌سته‌ییه‌كان زیاتر ده‌بێت و واهه‌ست ده‌كه‌ن ژیان ئه‌وانیان فرۆشتووه ‌و جارێكى تر نایانكڕنه‌وه‌، بۆیه‌ له‌ هه‌موو كاتێك زیاتر په‌یوه‌ستى ئه‌ندامانى خێزانه‌كانیان ده‌بن بۆ زاڵبوون، گۆشه‌گیرى، ته‌نیایى و ترسی مردن، له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو قه‌یرانه‌ش رِۆژ له‌ دواى رِۆژ ژماره‌ى خانه‌نشینان زیاد ده‌كات، كه‌چى فه‌رامۆشكردن وپشتگوێ خستنیان ماناى دانانه‌ له‌ خانه‌ى مردووان، له‌ كاتێكدا ده‌توانین گه‌وره‌ترین سوود له‌م چینه‌ وه‌ربگرین، كه‌ خاوه‌نى پسپۆرِى وشاره‌زاییه‌كى زۆرن، لێره‌وه‌ پێویسته‌ ئه‌و پرسیاره‌ بكه‌ین، ئایا خانه‌نشینی ماناى كۆتایى هاتنى ژیانه‌؟ ماناى كۆتایى وه‌به‌رهێنانى فیكرى و مه‌عریفیه‌؟ له‌ ڕاستیدا خانه‌نشینان گه‌وره‌ترین سه‌رمایه‌ى فیكرى و مه‌عریفین، كه‌وا پێوه‌یسته‌ له‌ سه‌ر هه‌موو میلله‌تێك سوودیان لێوه‌ربگرێت، لێره‌شدا چه‌ند پێشنیارێك ده‌خه‌ینه‌ڕوو ،كه‌وا پێمان وایه‌ ده‌بنه‌ مایه‌ى زیندوو بوونه‌وه‌ى ئه‌م چینه‌،ئه‌گه‌ر گرنگیان پێبدرێت و پێداویستیه‌كانیان دابین بكرێت ژیان له‌وێوه‌ ده‌ست پێده‌كات:

1- زیاتر هاندانى میدیاكان له‌ ته‌له‌فزیۆن و ڕادیۆ و رِۆژنامه‌كان بۆ ئاوڕدانه‌وه‌ له‌م چینه‌ى كۆمه‌ڵ و خستنه‌ڕووى داواكان و به‌هانا هاتنى خه‌ون و ئاره‌زووكانیان.

2- كردنه‌وه‌ى چه‌ند سه‌نته‌رێكى تایبه‌ت به‌وان، كه‌وا تێیدا چالاكى جۆراوجۆر ئه‌نجام بده‌ن، هه‌روه‌ها شاره‌زایی و ئه‌زموونه‌كانیانی تێدا پێشكه‌ش بكه‌ن، چونكه‌ ئه‌وان وه‌ك بانكێكى زانیارى وان، ده‌كرێت هه‌ر كه‌سێك سوودیان لێوه‌ربگرێت، هه‌روه‌ها له‌م سه‌نته‌رانه‌ كتێبخانه ‌و ئینته‌رنیت و هۆڵى نمایشكردنى وه‌رزشى تایبه‌ت و بڵاوكراوه‌ى تایبه‌ت به‌خۆیان دابین بکرێت.

3- به‌كارهێنان یان سوودوه‌رگرتن لێیان وه‌ك راوێژكار و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆیان له‌ كاتى پێویست.

4- چاو خشاندنه‌وه‌ به‌ وشه‌ى خانه‌نشین، كه‌وا مانایه‌كى سه‌لبیه‌ بۆیان واته‌ دانیشتن له‌ ماڵه‌وه‌، له‌ كاتێكدا خانه‌نشین ته‌نها وازهێنان یان گۆرِینى جۆرى كاره‌، نه‌ك ده‌ستبه‌رداربوون له‌ مرۆڤه‌كه‌، بۆیه‌ له‌ ئه‌مریكا وه‌ك رِیزنانێك له‌م چینه‌ پێیان ده‌ڵێن SENIOR CITIZEN واته‌ هاوڵاتى یه‌كه‌م.

5- دانانى به‌رنامه‌ و كارى پێویست بۆ یارمه‌تیدانى خانه‌نشینان له‌سه‌ر گونجان له‌گه‌ڵ ئه‌م قوناغه‌ به‌ر له‌ گه‌یشتن پێى، ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ش لایه‌نه‌ ئیجابییه‌کانی خانه‌نشین بگرێته‌‌وه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و رێنماییانه‌ى، كه‌وا پێویستن بۆ پاراستنى ته‌ندروستى و ده‌رووندرووستى وه‌ك ئه‌نجامدانى وه‌رزش به‌ به‌رده‌وامى و زیاتر خواردانى میوه ‌و سه‌وزه‌ و كه‌مخواردنى شه‌كر و چه‌ورى، تاكو بتوانن ئه‌م ته‌مه‌نه‌ كه‌مه‌ى ماویانه‌ خۆش بگوزه‌رێنن.

6- دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌و خووه‌ ناڕێكانه‌ى كه‌ زیان به‌ ته‌ندرووستى ده‌گه‌یه‌نن، وه‌ك  وه‌رگرتنى ده‌رمانى هۆشبه‌ر و جگه‌ره‌كێشان، چونكه‌ ئه‌مانه‌ ئاكامى خراپیان ده‌بێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ به‌م خووانه‌ ئه‌وه‌ى له‌ ته‌ندرووستیان ماوه‌ تێكیان ده‌ده‌ن و ره‌نگه‌ ئێستاش كاتى ئه‌وه‌ نه‌مابێت چاكبكرێنه‌وه‌.

7- نویَكردنه‌‌وه‌ و پته‌وكردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان و به‌رده‌وام سه‌ردانى خزم و دۆستان، بۆ رزگاربوون له‌ گۆشه‌گیرى، هه‌روه‌ها خۆ رِاهێنان بۆ ده‌رچوون و گه‌شتكردن لا‌نى كه‌م هه‌فته‌ى جارێك و ئه‌نجامدانى گه‌شتى دریژخایه‌ن لانى كه‌م سێ مانگ جارێ.

8- زیاتر گرنگی دانى خێزان به‌م كه‌سانه‌ و به‌خشینى میهر و خۆشه‌ویستى و رێزى تایبه‌ت بۆیان، تاكو ئه‌و باوه‌ڕه‌‌ لایان پووچ بێته‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێت ئه‌وانه‌ كه‌سێكن ئه‌ندامانى خێزانه‌كانیان لێیان بێزاربوونه‌ و هیچى تر ژیان پێویستى به‌وانه‌ نه‌ماوه‌.


ئه‌گه‌ر ئه‌م هه‌موو خاڵانه‌ى سه‌ره‌وه‌ ره‌چاو بكرێن، كه‌وا مافێكى سرووشتى هه‌موو خانه‌نشینانه‌، خانه‌نشینیش ئه‌و قۆناغه‌یه‌ هه‌موومان پێیدا تێپه‌ڕ ده‌بین، (ئه‌گه‌ر مردن جیامان نه‌كاته‌وه‌) و وه‌ك دڵێكى گه‌نج تا دوا ساتى ته‌مه‌نمان، ده‌ژین.

Redar_moh@yahoo.com

5
4 3 2 1



© Copyright www.derun.org . 2007 . All rights reserved . Email: info@derun.org