تۆژینه‌وه‌ی زانستی



ئایا نێرگه‌له‌ له‌‌ جگه‌ره‌ زیانبه‌خشتره ‌؟

    له‌ نێو کۆمه‌ڵگای کورده‌واریدا به‌تایبه‌تی له‌ باشووری کوردستان، هیچ کاتێک نێرگه‌له‌ وه‌کو رۆژگاری ئه‌مرۆ بره‌و و باوی نه‌بووه‌، ئێستا له‌ زۆربه‌ی شاره‌کانی کوردستان، خه‌ریکه‌ نێرگه‌له ببێته‌ کلتوورێکی باو و خه‌ڵکێکی یه‌کجار زۆر هۆگری بوونه پاساویشان بۆ ئه‌وه‌، بریتییه‌ له‌وه‌ی که‌‌ گوایه‌ ئاوی نێو شووشه‌ی نێرگه‌له‌که‌ دووکه‌ڵه‌که‌ ده‌پاڵێوێ و نیکۆتین و قه‌ترانه‌که‌ی ده‌گێڕێته‌وه به‌ڵام تۆژینه‌وه‌کان پێچه‌وانه‌ی ئه‌و بۆچوونه‌ ده‌رده‌خه‌ن‌.

    له‌ تۆژینه‌وه‌یه‌کدا که‌ له‌سه‌ر نێرگه‌له‌ کێشه‌کان کرا،‌ ده‌رکه‌وت که‌ زه‌ره‌ر و زیانی نێرگه‌له‌ زۆر له‌ هی جگه‌ره‌ خراپتره‌. چونکه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی بۆچوونی زۆربه‌ی نێرگه‌له‌کێشه‌کان که‌ ده‌ڵێن ئاوه‌که‌ دوکه‌ڵه‌که‌ پاکده‌کاته‌وه‌ و ده‌یپاڵێوێت ده‌رکه‌و‌ت که‌ ئاوه‌که‌ ته‌نها دو‌که‌ڵه‌که‌ سارد ده‌کاته‌وه‌ و به‌هێچ جۆرێک نایپاڵێوێت. له‌و تۆژینه‌وه‌یه‌دا‌ ده‌رکه‌و‌ت که‌ ڕاده‌ی نیکۆتین و گازی یه‌که‌م ئۆکسیدی کاربۆن   (CO) له‌خۆێنی نێرگه‌له‌کێشه‌کان زۆر به‌ر‌زتره‌ له‌ هی جگه‌ره‌ کێشه‌کان چونکه‌ ئه‌و گازه‌ به‌هۆی سووتانی خه‌ڵووزه‌که‌وه‌ د‌روست ده‌بێت، بوونی گازی یه‌که‌م ئۆکسیدی کاربۆن له‌ خوێندا ده‌بێته‌ هۆی رێگا گرتن له‌ گواستنه‌وه‌ی ئۆکسجین له‌ سییه‌کانه‌وه‌ بۆ به‌شه‌کانی دیکه‌ی له‌ش، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ هۆی با‌رگرانییه‌کی زۆر له‌سه‌ر دڵ و سووڕی خوێن له‌ له‌شی نێرگه‌له‌کێشه‌کاندا.  جگه‌ له‌وه‌ی که‌ به‌هه‌مان شێوه‌ی جگه‌ره‌کێشان مه‌ترسی خووگری (ادمان) له‌ئارادایه،‌ هه‌روه‌‌ها به‌به‌رده‌وامی کێشانی نێرگه‌له‌ ده‌بێته‌ هۆی تووش بوون به‌ نه‌خۆشی شیرپه‌نجه‌ و  نه‌خۆشییه‌کانی دیکه‌ی دڵ.

    وه‌رگێڕانی له‌ ئه‌ڵمانییه‌وه‌: که‌ریم گه‌رمیانی

    N24 - Welt der Wunder سه‌رچاوه‌


     خه‌ته‌نه‌کردنی ئافره‌تان؛ بۆ په‌یڕه‌وکه‌رانی چ تاوانێک و بۆ قوربانیانیش چ کاره‌ساتێکه!

    نووسینی: د. شوان موحه‌مه‌د عومه‌ر

     به‌رایی

    به گوێره‌ی دوا ئاماری رێکخراوی یونسێف زیاتر له (١٣٠) ملیۆن ئافره‌تی خه‌ته‌نه‌کراو له جیهاندا هه‌یه. ساڵانه‌ش نزیکه‌ی ( ٢ ـ٣ ) ملیۆن کچ خه‌ته‌نه‌ده‌کرێ. ئه‌مه‌ش له‌لایه‌ن رێکخراوه‌کانی نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان به‌گشتی و رێکخراوه‌ جیهانی و ناوچه‌یی‌یه‌کانی مافی‌مرۆڤ و ئافره‌تان به پێشێلکردنێکی به‌رچاوی مافی‌مرۆڤ په‌یوه‌ست به ئافره‌تانه‌وه داده‌نرێت.

     مێژووی ئه‌م کرده‌یه ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ زیاتر له (٥٠٠٠) ساڵ به‌ر له‌ ئێستا. ئێستاش، جگه له به‌شێکی زۆری وڵاتانی ئه‌فریقیا و هه‌ندێ وڵاتانی عه‌ره‌بی و ئاسیایی، له نێو کۆچبه‌رانی ئه‌م وڵاتانه‌ش له ئه‌وروپا و ئه‌مریکا و ئوسترالیا په‌یڕه‌وده‌کرێت. بۆ نموونه له وڵاتانی جیبۆتی ٩٠– ٩٨٪، میسر ٧٨–٩٨٪، غانا زیاتر له ٩٨٪ ئافره‌تان خه‌ته‌نه‌کراون. له نه‌مسا ٨٠٠٠، ئه‌ڵمانیا٣٠٠٠٠ و له وڵاته یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکاش زیاتر له ٢٠٠٠٠٠  ئافره‌تی خه‌ته‌نه‌کراو له نێو په‌نابه‌ران هه‌یه.

    پێناسه

     به‌ پێ‌ی پێناسه‌ی رێکخراوی ته‌ندروستی جیهانی خه‌ته‌نه‌کردنی ئافره‌ت (شێواندنی ئه‌ندامی مێ‌یینه)، واته ( Female genital mutilation)

     لابردنی به‌شێک یا ته‌واوی گه‌ڵی ئافره‌ت یا زامدارکردنی به پاساوی کلتوری یا له‌سه‌ر بنه‌مای دوور له چاره‌سه‌ری پزیشکی.  له به‌ر رۆشنایی ئه‌م پێناسه‌یه‌ش به‌سه‌ر چوار جۆر دابه‌شکراوه:

- بڕینی میتکه که هه‌ستیارترین ئه‌ندامه له‌ گه‌ڵی ئافره‌ت FGM-1

- سه‌رباری میتکه لێوی بچووک گه‌ڵیش ده‌بڕدرێ FGM-2

- بڕینی ته‌واوی به‌شی ده‌ره‌وه‌ی گه‌ڵ (میتکه، لێوی بچووک،  لێوی گه‌وره)، پاشان دوورینه‌وه‌ی و هێشتنه‌وه‌ی ته‌نها ده‌رچه‌یه‌کی بچووکی زێ FGM-3

- هه‌رجۆرێکی‌تر جیا له‌مانه‌ی سه‌ره‌وه FGM-4

    پاساو و هۆ سه‌ره‌کیه‌کان

    پاساوی ئه‌م کرده‌وه‌‌یه‌ش، له‌ هه‌ر ناوچه‌یێ بنچینه‌ی جیاوازی هه‌یه؛ به‌ر له هه‌مووی بۆچوونی خورافیانه و تێگه‌یشتنی نازانستی‌یانه له‌ بایۆلۆجیای مرۆڤ و سێکس به‌ گشتی، که گوایه به‌مه به‌شێکی (پیس و ناشرینی) گه‌ڵی ئافره‌ت لیده‌کرێته‌وه، و ده‌بێته هۆی زیاتر به پیت ‌بوونی، یا لێکدانه‌وه‌ و پاساوی ئاینی و هه‌وڵی پاراستنی نۆرم و کلتوری باو و به‌سه‌‌رچووی کۆمه‌ڵ.

    پاساوه‌کان هه‌ر کامه‌ی بن، له‌وه‌وه سه‌‌رچاوه‌ده‌گرن، که له کۆمه‌ڵگای پیاوسالاری ئافره‌ت به‌ مرۆڤی ژماره ‌دوو و خوارتر له پیاو سه‌یر ده‌کرێ. به‌م پێودانگه پیاو و کۆمه‌ڵگه له‌لایه‌که‌وه ئافره‌ت به پاشکۆ و جێبه‌جێکه‌ری پێداویستی‌یه‌کانی پیاو و رازیکه‌ری حه‌ز و ئاره‌زووه‌کانی پیاو داده‌نێن، له لایه‌کی‌تره‌وه پاراستنی (شه‌ره‌ف و نامووس)ی خۆیان له هێشتنه‌وه‌ی ئه‌م په‌یوه‌ندی‌یه (به‌رژه‌وه‌ندی‌یه) ده‌بیننه‌وه. له‌پاڵ به‌پاشکۆکردنی ئافره‌ت له رووی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌وه و به خاوه‌نکردنی له‌لایه‌ن پیاوه‌وه، بۆ هێشتنه‌وه‌ی به ده‌سته‌مۆیی به‌رامبه‌ر خواست و ده‌سه‌ڵاتی پیاو و پاراستنی (شه‌ره‌ف)ی، ده‌بێ ئاره‌زووه‌کانی کپ بکرێ یا دابمرکێندرێ، هه‌ستی ووروژاندنی سێکسی که‌م‌بکرێته‌وه، ده‌بێ ئه‌و به‌شه‌ (پیسه)‌ی گه‌ڵی ببڕدرێ. گوایه مانه‌وه‌ی ده‌بێته هۆی لادانی له نۆرمه‌کانی کۆمه‌ڵگای پیاوسالاری. به‌مه‌ش ئافره‌ت، له‌پاڵ چه‌وساندنه‌وه‌ی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی، ده‌بێته ئامرازێک بۆ تێرکردنی حه‌زه سێکسی‌یه‌کانی پیاو و دروستکردنی ناهاوسه‌نگی له ژیانی ده‌روونی و سێکسی هه‌ردوو ره‌گه‌ز.

      ئاکامه‌کانی

      له‌ رووی زانستی‌یه‌وه سه‌لمێنراوه، که گه‌ڵی ئافره‌ت زۆر له ده‌می مرۆڤ پاکتره. له لایه‌کی‌تره‌وه ئه‌و لێکۆڵینه‌وانه‌ی تا ئێستا له‌سه‌ر ئه‌م دیارده‌یه کراون ده‌ریده‌خه‌ن، که لادانه ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان، به‌ له‌به‌رچاوگرتنی هۆیه ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان، زۆرتر له‌و ئافره‌تانه ده‌رده‌که‌ون که خه‌ته‌نه‌کراون. به‌ده‌ر له‌مانه خه‌ته‌نه‌کردنی ئافره‌ت ئاکامی فیزیکی (په‌یوه‌ست به‌ له‌شی مرۆڤ) و ده‌روونی و سێکسی خراپی له‌سه‌ر مرۆڤ هه‌یه.

       ئه‌م کرده‌یه له‌ گه‌لێک باردا راسته‌وخۆ له‌ ئه‌نجامی ئاڵۆزی‌یه کتوپڕه‌کانی، وه‌ک خوێنبه‌ربوون و هه‌وکردن، ئاکامی مردنی قوربانی‌یه‌که‌ی لێکه‌وتۆته‌وه، به تایبه‌تی که زۆربه‌ی جار له لایه‌ن که‌سانی عه‌وام و له شوێنی پیس ئه‌نجام‌ده‌درێت.

      جگه له ئاڵۆزی‌یه درێژخایه‌نه‌کانی نه‌شته‌رگه‌ری له‌م شێوه‌یه، وه‌ک هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ و پیس‌بوونی  برین و دروست‌بوونی گۆشتی‌ زیاده و شێوانی رووکاری ده‌ره‌وه،‌ و گواستنه‌وه‌ی هه‌ندێ نه‌خۆشی (به‌تایبه‌تی ڤایرۆسی)، ئاکامی خراپی تریشی له‌سه‌ر ته‌ندروستی ئافره‌ت هه‌یه. له‌مانه میزه‌چۆرکه، ژانکردن له کاتی میزکردن و که‌وتنه‌سه‌رخوێن و جووت‌بوون، دواکه‌وتنی که‌وتنه‌سه‌رخوێن و په‌نگخواردنی میز و ژانی درێژخایه‌ن.

              له لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی رێکخراوی ته‌ندروستی جیهانی له‌سه‌ر زیاتر له ٢٨٠٠٠ ئافره‌ت که له شه‌ش وڵاتی ئه‌فریقی ئه‌نجامدرا، ده‌رکه‌وت که به‌شێوه‌یه‌کی به‌رچاو زۆربه‌ی ئافره‌تانی خه‌ته‌نه‌کراو له‌کاتی سک‌پڕی و منداڵ‌بوون دووچاری گرفت و ئاڵۆزی وا ده‌بنه‌وه که مه‌ترسی له‌سه‌ر ژیانی خۆیان و کۆرپه‌که‌یان هه‌یه. وه‌ک درێژبوونه‌وه‌ی ژان و ماوه‌ی له‌دایکبوون، خوێنبه‌ر‌بوونی دوای منداڵ‌بوون، تێکچوونی باری ته‌ندروستی یا مردنی کۆرپه له‌کاتی له‌دایکبوونی. به‌شێکی زۆری ئافره‌ته‌کان له‌کاتی منداڵ‌بوون پێویستیان به فراوانکردنی ده‌رچه‌ی ده‌ره‌وه‌ی زێ یان نه‌شته‌رگه‌ری هه‌یه. گه‌لێک ئافره‌ت له ئاکامی ئه‌م کرده‌یه تووشی نه‌زۆکی ده‌بن.

      له رووی ده‌روونیشه‌وه زۆر له قوربانیان دووچاری خه‌وزڕان، دڵه‌ڕاوکێ، خه‌مۆکی و خۆکوشتن ده‌بنه‌وه. کاردانه‌وه‌شی له‌سه‌ر ژیانی سێکسی؛ ژان و که‌م‌بوونه‌وه‌ی ئاره‌زوو له کرده‌ی سێکسی و نه‌گه‌یشتن به ئۆرگازم و سێکس‌ساردی‌یه. ئاکامه کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کانیشی تێکچوونی ژیانی هاوسه‌ری و له‌شفرۆشی‌یه.

      له کوردستان

       له کوردستانی (باشور)، گه‌رچی تا ئێستا لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی ورد و ئامارێکی گشتی له‌به‌رده‌ستدا نی‌یه، به‌ڵام هه‌ندێ زانیاری و ئاماری ناوچه‌یی ئافره‌تی خه‌ته‌نه‌کراو به زیاتر له ٦٠٪ مه‌زه‌نده ده‌که‌ن. جگه له چه‌ند هه‌وڵێکی لاوه‌کی تا ئێستا نه له لایه‌ن رێکخراوه‌کانی ئافره‌تان و مافی‌مرۆڤ نه له لایه‌ن په‌رله‌مان و حکومه‌تیشه‌وه نه‌بۆته جێ‌ی باس و خه‌م.

       جگه له هه‌وڵدان بۆ ده‌رکردنی بڕیارێک له حکومه‌ته‌وه به ناساندنی خه‌ته‌نه‌کردنی ئافره‌تان وه‌ک پێشێلکرکارییه‌کی به‌رچاوی مافی‌مرۆڤ و تاوانێک دژ به ئافره‌ت و سزادانی په‌یڕه‌وکه‌رانی به یاسا، ده‌بێ کاری به‌رفراوان بکرێ بۆ هۆشیارکردنه‌وه‌ی خه‌ڵک له بێ‌ بنه‌مایی ئه‌م کرده‌یه و ئاکامه خراپ و مه‌ترسیداره‌کانی له سه‌ر جه‌سته و ژیانی مرۆڤ و په‌یوه‌ندی هاوسه‌ری.

      فه‌رهه‌نگۆک:

      Vulva * واته به‌شی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌ندامی زاوزێی مێ‌یینه، گه‌ڵ

      Labia minora * لێوی بچووک:

      Labia majora * لێوی گه‌وره:

      Vagina * زێ

      Clitoris  *میتکه:

      بۆ سه‌ره‌وه‌


      رِه‌فتارى هه‌رزه‌كارى له‌قۆناغى كامل بووندا

      نووسینی: د. رِیدار محه‌مه‌د ئه‌مین

      كاندیدى بۆردى نه‌خۆشه‌ ده‌روونیه‌كان

      یه‌كێك له‌ پێناسه‌ ساده‌كانى هه‌رزه‌كار بریتیه‌ له‌و هه‌ڵسوكه‌وته‌ سه‌ره‌ڕِۆ و بێ ئه‌زموونانه‌ى كه‌وا له ‌هه‌رزه‌كار ده‌كات بێ بیركردنه‌وه‌ له‌ ئه‌نجام رِه‌فتار بكات و گیرۆده‌ى خه‌یاڵ وئاره‌زوو ده‌بێت له‌سه‌رحسێبی هۆش وعه‌قڵ، ئه‌گه‌ر وه‌هاش بێت قۆناغى هه‌رزه‌كارى به‌ قۆناغێكى سه‌لبى داده‌نرێت،ئه‌مه‌ش واى له‌ هه‌ندێك كه‌س كردووه‌،كه‌ به‌دواى وشه‌ى گونجاوتر بگه‌رێن هه‌ست برینداركردنى تێدانه‌بێت، به‌ڵام له‌ رِاستیدا ئه‌م وشه‌یه‌ له‌ جێگه‌ى خۆیه‌تى و ته‌واو گوزارشت له‌و قۆناغه‌ ده‌كات كه ‌هه‌رزه‌كاره‌كه‌ تێیدایه ‌و هه‌ر به‌و رِه‌فتارانه‌ش هه‌رزه‌كار ده‌ناسرێته‌وه‌، ئه‌م رِه‌فتارانه‌ش رِه‌نگدانه‌وه‌یه‌كى سروشتى گه‌شه‌سه‌ندنی مرۆڤن وهه‌موویان به‌سه‌لبى وخراپ دانانرێن، به‌ڵكو هه‌ندێكیان بریتین له‌ سیفه‌تى پۆزه‌تیڤى مرۆڤ، وه‌ك گوڕِوتین و خوێنگه‌رمى وحه‌ماسه‌ت وهێز، كه‌وا زۆر له‌و كه‌سانه‌ى ئه‌م قۆناغه‌یان جێ هێشتووه‌ ئاخى بۆ هه‌ڵده‌كێشن! سه‌ره‌رِاى هه‌موو ئه‌مانه‌ هه‌رزه‌كار زاراوه‌یه‌كى زانستیه‌ زیاتر له‌وه‌ى زاراوه‌یه‌كى ئه‌ده‌بى بێت و پاكانه‌یه‌ بۆ هه‌ر كارێك مرۆڤ له‌و قۆناغه‌ ده‌یكات چونكه‌ وه‌لاَمدانه‌وه‌یه‌كى سروشتى گۆڕِانه‌كانى جه‌سته ‌و مێشكن و وه‌ك ئاسایی سه‌یر ده‌كرێن.به‌لاَم هه‌مان رِه‌فتار له‌ قۆناغێكى تر به‌ شتێکی ناوازه ‌و هه‌ندێك جاریش شه‌رم داده‌نرێت. یه‌كێك له‌و قۆناغانه‌ى كه‌ مرۆڤ تێدا وه‌ك هه‌رزه‌كار رِه‌فتار ده‌كات بریتیه‌ له‌ قۆناغى كامڵبوون (دواى ته‌مه‌نى چل ساڵى) رِه‌فتارى هه‌رزه‌كارى له‌ دواى قۆناغى كامڵبوون دوو جۆرى هه‌یه‌: یه‌كه‌میان هه‌م به‌ ئه‌قل وبیركردنه‌وه‌ هه‌م به‌ هه‌ڵسوكه‌وت و رِه‌فتار هه‌رزه‌كارن، جۆرى دووه‌م ته‌نها به‌ هه‌ڵسوكه‌وت ورِه‌فتار هه‌رزه‌كارن، كه‌ بێگومان جۆرى یه‌كه‌م له‌ جۆرى دووه‌م مه‌ترسیدارتره‌، به‌ نموونه‌یه‌ك زیاتر ئه‌مه‌ رِوون ده‌كه‌ینه‌وه‌، وادابنێین پیاوێكى كامڵ داخوازی كچێكى گه‌نج یان هه‌رزه‌كار ده‌كات، كه‌ بێگومان له‌ هه‌موو بارێک ئه‌مه‌ شتێكى نه‌شیاوه‌، له‌ جۆرى یه‌كه‌م پیاوه‌كه‌ به‌ قه‌ناعه‌ته‌وه‌ پێی وایه‌ كه‌ ئه‌م كچه‌ ئه‌وى خۆش ده‌وێت و كه‌وتۆته‌ خۆشه‌ویستى ئه‌و و جوانى و زیره‌كى ئه‌و كارى تێكردووه‌! بۆیه‌ ئه‌ویش هه‌رزه‌كارانه‌ رِه‌فتارده‌كات وجلوبه‌رگى ئه‌وان ده‌پۆشێت، كه‌چى كه‌سی دووه‌م بڕِواى ته‌واوى وایه ‌ئه‌م كچه‌ به‌ هۆى پله‌وپایه ‌و پاره ‌و پول به‌و رِازیه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا ئاماده‌یه‌ ژیانى هاوسه‌رێتى له‌گه‌ل پێكبهێنێت، زنجیره‌ ته‌مسیلى(عائلة الحاج متولي) له‌ نواندنى (نور الشریف) چاكترین نموونه‌ى ئه‌مجۆره‌ رِه‌فتارانه‌ن، لكاندنى سیفه‌تى هه‌رزه‌كاریش به‌مجۆره‌ كه‌سانه‌وه‌ ‌به‌ هۆى بێزارى و وه‌رِسی خه‌ڵكه‌ له‌ رِه‌فتارى ئه‌مجۆره‌ كه‌سانه‌وه، كه‌ خۆى ده‌نوێنێت ‌زیاد له‌ پێویست له‌ گرنگیدان به‌ خود وبه‌كارهێنانى ستایل و بۆیه‌ی‌ قژى نوێ و ماده‌ى ووزه ‌به‌خشى سێكسی و هه‌و‌ڵدان بۆ خۆنیشاندان له‌ ته‌مه‌نێكى بچوكتر به‌ له‌به‌ركردنى جلوبه‌رگ و رِه‌فتارى هه‌رزه‌كارانه‌، هه‌ندێكجاریش به‌ رِاده‌یه‌ك مه‌ترسیداره‌ كه‌وا په‌یوه‌ندیه‌كى خۆشه‌ویستى له‌گه‌ڵ هه‌رزه‌كارێك ده‌به‌ستێت وژن هێنانێكى نهێنىئه‌نجام ده‌دات، كه‌ له‌ زۆربه‌ى باره‌كاندا رِه‌نگه‌ كچێكى سۆزانى بێت، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا باوكى چه‌ندین منداڵه‌ و هه‌ندێكیان ژیانى هاوسه‌ریان پێكهێناوه‌!

      ئه‌م دیارده‌یه‌ش دیارده‌یه‌كى ده‌روونی كۆمه‌ڵاه‌تیه‌، كه‌وا په‌یوه‌سته‌ به‌كه‌سایه‌تى تاكه‌كه‌وه‌ ‌هه‌روه‌ها په‌یوه‌سته‌ به‌و كلتور و به‌ها كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ى كه‌ رِۆڵى هه‌ریه‌ك له‌ ژن وپیاو دیاری ده‌كه‌ن، له‌ كۆمه‌ڵگا‌ى ئێمه‌ش رِۆڵى سه‌ره‌كى هه‌ریه‌كه‌یان بریتیه‌ له‌پێكهینانى خێزان و گرنگیدان پێی، كاتێك که‌ مرۆڤ به‌ساڵاده‌چێت و له‌م رِۆڵه‌ى خێزان سه‌رده‌كه‌وێت، هیچ چالاكییه‌ك نادۆزێته‌وه‌ له‌گه‌ڵ ته‌مه‌نى گونجاوبێت، له‌هه‌مان كاتیشدا تووشى چه‌ند گرفتێكى ته‌ندرووستى ده‌بێت، جگه‌ له‌ هه‌ستكردن به‌ غوربه‌ت و دووركه‌وتنه‌وه‌ى كچ و كورِه‌كانى دواى پێكهێنانى ژیانى هاوسه‌ریان، هه‌روه‌ها تووشى گرفتى پرِكردنه‌وه‌ى بۆشایی ژیان ده‌بێت به‌تایبه‌تى دواى خانه‌نشینى، چونكه‌ له‌ وڵاتى ئێمه‌دا هیچ رِۆڵێكى كاریگه‌ر و پۆزه‌تیڤانه‌ به‌ پیاوى پیر نادرێت، به‌ تایبه‌تى له‌م  گۆرِانكاریانه‌ خێرایانه‌ى ژیان و نزمبوونه‌وه‌ى به‌ها و رِه‌وشته‌ به‌رزه‌كان، ئه‌مانه‌ هه‌مووى دڵه‌ڕِاوكێی پیربوون و به‌ساڵاچوونى لادروست ده‌كه‌ن، به‌ره ‌به‌ره‌ هه‌ستده‌كات جه‌سته‌ى گۆرِانى به‌سه‌ردادێت و تواناكانى ده‌پوكێنه‌وه‌، ترسی مردن و كه‌وتنه‌ ناو جێگا و له‌ده‌ستدانى چالاكى سێكسی لا دروست ده‌بێت، سه‌ره‌رِاى رِۆتینى رِۆژانه‌ كه‌ بێزارى لادروست ده‌كه‌ن و ژیان به‌ یه‌ك رِه‌نگ نیشان ده‌ده‌ن، ئه‌مانه‌ هه‌مووى ده‌بنه‌ مایه‌ى دڵه‌ڕِاوكیَ وپێویستیان به‌ چاره‌سه‌ر هه‌یه‌، به‌ تایبه‌تى كه‌ هه‌ستده‌كات رِۆژ له‌ دواى رِۆژ پیرتر ده‌بێت و پێویسته‌ ئه‌وه‌نده‌ى له‌ ژیان ماوه‌ هه‌وڵبات چێژى ژیان وه‌ربگرێ، ده‌یه‌وێت وا هه‌ست بكات كه‌ ئێستاش گوڕ ِو تینى گه‌نجایه‌تى تێدایه‌ و ده‌توانێت دڵداری بكات، هه‌ندێك جار مرۆڤ به‌ شێوه‌یه‌كى سه‌ركه‌وتوو به‌سه‌ر ئه‌م ململانێیه‌ى ناوخود زاڵ ده‌بێت و له‌گه‌ڵ واقیعى ته‌مه‌نى خۆى ده‌یگونجێنێت، هه‌ندێك جاریش ده‌بێته‌ مایه‌ى سه‌رهه‌ڵدانى رِه‌فتارى هه‌رزه‌كارى، بۆیه‌ زۆرجاران هه‌ندێك پیاو له‌ شوێن و پله ‌و پایه‌ى به‌رز رِه‌فتاری نابه‌جێ ده‌كه‌ن، وه‌ك ئه‌نجامدانى په‌یوه‌ندى نابه‌جێ و ژن هێنان و په‌یوه‌ندى له‌گه‌ڵ هه‌رزه‌كاران به‌ نهێنى، كه‌ هۆیه‌كه‌ى ده‌گه‌رِیته‌وه‌ بۆ هه‌ستكردنى به‌ ئازارى و یژدان و بێ وه‌فایی به‌رامبه‌ر هاوسه‌ره‌كه‌ى یان له‌ ترسی له‌ ده‌ستدانى پله‌وپایه‌ى كۆمه‌لاَیه‌تى وداب ونه‌ریته‌كان، گه‌ر سه‌یرى ئه‌م جۆره‌ كه‌سانه‌ بكه‌ین، ده‌بینین زۆربه‌یان كه‌سایه‌تى نێر ره‌گزیان هه‌یه‌ و له‌ رِه‌فتاردا خۆپه‌رستن و بایه‌خ به ‌هه‌ست و سۆزى به‌رامبه‌ر ناده‌ن به‌ڵكو زیاتر بیر له‌ خۆیان ده‌كه‌نه‌وه‌ و هه‌موو مه‌به‌ستێكیان تێركردنى ئاره‌زووكانیانه‌، هه‌ركارێكیش بیكه‌ن هه‌رچه‌نده‌ ناوازه‌ بێت، پاكانه‌ى بۆ ده‌هێننه‌وه‌، هه‌ندێك له‌ ده‌روونناسانیش پێیان وایه‌ ئه‌م رِه‌فتاره‌ى مرۆڤى كامڵ یان پیر، ده‌ره‌نجامى خه‌مۆكیه‌كى شاراوه‌یه‌ ومه‌به‌ست له‌م كاره‌ كه‌مكردنه‌وه‌ى ئه‌و ئازارانه‌یه‌، كه‌ به‌هۆى خه‌مۆكیه‌كه‌وه‌‌ پێوه‌ی ده‌ناڵێنێت.

      هه‌روه‌ها ژنهێنان له‌ته‌مه‌نى زوو، به‌تایبه‌تى كاتێك له‌ ژێر پاڵه‌په‌ستۆى خێزاندا ده‌بێت، به‌م پێیه‌ش ئه‌م مرۆڤه‌ هه‌ستده‌كات هه‌موو ته‌مه‌نى له‌نائومێدى به‌سه‌ر بردووه‌، كاتێكیش په‌یامى خۆى وه‌ك مرۆڤێك جێبه‌جێ ده‌كات ئه‌ویش دابینكردنى دوارۆژى هه‌موو منداڵه‌كانیه‌تى، ئیتر كاتى ئه‌وه‌ هاتووه‌ بیر له‌ خۆى بكاته‌وه‌ و حه‌ز و ئاره‌زووكانى خۆى دابینبكات، هه‌ندێك جاریش یاده‌وه‌رى تاڵى منداڵى وه‌ك نه‌بوونى سۆزو خۆشه‌ویستى و سه‌یركردنى وه‌ك كه‌سێكى نابووت ودزێو، گرێیه‌كى ده‌روونى لا دروست ده‌كات و هه‌موو ژیانى بیر له‌وه ‌ده‌كاته‌وه‌ له‌م گرێیه‌ ده‌روونیه‌ ده‌ربازى بێت و قه‌ره‌بووى رابردوو بكاته‌وه‌، ته‌مه‌نى كامڵ بوونیش كه‌ مرۆڤ تیایدا له‌ هه‌موو رِوویه‌كه‌وه‌ پێی گه‌یشتووه‌، گونجاوترین كاته‌ بۆ قه‌ره‌بوو كردنه‌وه ‌و گه‌ڕِاندنه‌وه‌ى به‌ها و رێزى خود.

      ده‌بێت ئه‌وه‌ له‌ بیرنه‌كه‌ین، گرنگی دان به‌ رِوخسار و رێك و پێكى جل و به‌رگ و هاورێیه‌تیكردن، جیاوازه‌ له‌گه‌ڵ رِه‌فتارى هه‌رزه‌كارى، پێویسته‌ هه‌موو كه‌سێك به‌ پیاوى كامڵ و پیره‌وه‌ش گرنگى به‌ رِیكپۆشى وپۆشته‌یى بده‌ن، به‌لاَم هه‌موو قۆناغێك جیاكه‌ره‌وه‌ و سنوورى خۆى هه‌یه‌ وده‌بێت له‌ چوارچێوه‌ى ئه‌م قۆناغه‌ هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ین، قه‌یرانى رِه‌فتارى هه‌رزه‌كاریش گرفتێكه‌ چاره‌سه‌رى زه‌حمه‌ته‌، چونكه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ كه‌سایه‌تى وشێوازى بیركردنه‌وه‌ى تاكه‌كه‌، به‌لاَم ده‌كرێت ئه‌م گرفته‌ كه‌م بكرێته‌وه‌، ئه‌ویش به‌ رِێگا‌ى پێدانی سۆز و خۆشه‌ویستییه‌ له‌ لایه‌ن هاوسه‌ر و ئه‌ندامانى خێزان، هه‌روه‌ها ئامۆژگاریكردنى له‌ لایه‌ن دۆست و هاورێکانى، به‌وه‌ی كه‌ ئه‌م رِه‌فتارانه‌ شایه‌نى ئه‌ونین، هه‌روه‌ها له‌ هه‌ندێك باردا رِاوێژكارى ده‌روونى پێویسته‌، به‌ تایبه‌تى ئه‌گه‌ر هه‌ستكرا ئه‌و كه‌سه‌ گرێی یان هه‌ر گرفتێكى ترى ده‌روونى وه‌ك دڵه‌رِاوكى، خه‌مۆكى ... هتد، هه‌یه‌. Redar_moh@yahoo.com


      بۆ بینینی لاپه‌ڕه‌کانی تر کلیکی سه‌ر ژماره‌کانی داهاتوو بکه‌
      5 4 3 2
      1

      © Copyright www.derun.org . 2007 . All rights reserved . Email: info@derun.org