تۆژینه‌وه‌ی زانستی



ده‌رباره‌ی بیرورا و ڕه‌فتاری سێکسی

(به‌شی دووه‌م)

نووسینی : سه‌فا ته‌میش

وه‌رگێڕانی : نه‌وزاد عه‌زیز

ڕۆشنبیرکردنی سێکسی /  ته‌ندرووستی سێکسی

له‌ وڵاتانی پێشکه‌وتوودا و له‌ ڕێ‌ی دامه‌زراوه‌ حکومی و مه‌‌ده‌نی‌یه‌کانه‌وه‌ گه‌لێک میتۆدی فێرکاری و پڕۆگرامی جیاواز و فره‌چه‌شن هه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ته‌ندروستی سێکس ، ‌ئامانجی ئه‌م چه‌شنه‌ پڕۆژانه‌ پڕکردنه‌وه‌ یان باربووکردنه‌وه‌ی که‌م ‌توانایی ماڵبات و خۆ به ‌دورگرتنیانه‌ له‌ خولقاندنی دیالۆگ له‌گه‌ڵ منداڵه‌کانیان سه‌باره‌ت به‌ پێداویستی و کێشه‌ و گرفته‌ سێکسیه‌کانیان .

به‌شێک له‌ لێکۆڵینه‌وه‌کان ئاماژه‌ به‌وه ‌ده‌ده‌ن  که‌ له‌ وڵاتێکی وه‌ک ئه‌مه‌ریکادا زۆرینه‌ی منداڵان هیچ جۆره‌ ڕۆشنبرکردنێکی سێکسیانه‌یان پێنابه‌خشرێ . Hyde 1990] [McCammon , 1993] [King, Camp & Downey, 1991] [Allgeier 1991] . بۆ زۆرینه‌ی منداڵان سه‌رچاوه‌ی یه‌که‌مینی زانیاریه‌ سێکسیه‌کانیان‌ هاوڕێ‌کانیانن . ئه‌مه‌ش دروست وه‌ک ئه‌و په‌نده‌یه‌ که‌ ده‌ڵێت( کوێرێک کوێریکی دیکه‌ به‌ڕێ‌ ده‌خات) . پاشان دایکان دێن له‌ دوای هۆکاره‌کانی ڕاگه‌یاندن و باوکانیش له‌ هه‌ره‌دواوه‌ی لیسته‌که‌دان ، وه‌ک سه‌رچاوه‌یه‌ک بۆ  ته‌ندروستی سێکسی  (Hyde 1990, p.640) .

پێویست به‌ بیرخستنه‌وه‌ و سه‌رنجدان ناکات گه‌ر بڵێین کۆمه‌ڵگای فه‌له‌ستینی و زۆرینه‌ی ماڵباته‌کانیش هیچ جیاوازیه‌کی ئه‌وتۆی نی‌یه‌ و گۆکردنی وشه‌ی سێکس قه‌ده‌غه‌یه‌ گه‌ر تابۆ نه‌بێت .

له‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی مه‌یدانی تایبه‌ت به‌ یونیسێف سه‌باره‌ت به‌و پڕۆگرامانه‌ی له‌ به‌رده‌ستان و تایبه‌ته‌ به‌ هوشیاری ته‌ندروستی بۆ هه‌رزه‌کاران له‌ که‌ناری خۆرئاواو و که‌رتی غه‌زه‌ ، که‌ له‌لایه‌ن دامه‌زراوه‌ حکومی و مه‌ده‌نیه‌کان، هه‌رێمی‌ و بیانی‌یه‌کانه‌وه‌ پێشکه‌ش ده‌کرێ. به‌ده‌رده‌که‌وێ که‌ به‌شێکی زۆر له‌ کار و به‌رنامه‌کانیان ته‌رخانکراوه‌ بۆ لاوان . به‌ڵام هیچ کام له‌م دامه‌زراو و به‌رنامانه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک لای له‌ لایه‌نی سێکس نه‌کردۆته‌وه ‌(طميش 1996)

گرفت و کێشه‌ لێره‌دا له‌وه‌دایه‌ که‌ ڕۆڵی هه‌ریه‌ک له‌م دامه‌زراوانه‌ خۆی له‌ خۆیدا درێژکراوه‌ و ته‌واوکه‌ری خێزانه ‌، به‌وه‌ی هیچ جۆره‌ جه‌خت و بایه‌خدانێک بۆ بابه‌تی  دیالۆگی‌ سێکس له‌ ئارادانی‌یه و ته‌واوی ئه‌م پڕۆگرامانه‌ و بایه‌خدانه‌کانی تایبه‌ته‌ به‌ بواره‌‌کانی کۆمه‌ڵایه‌تی ، وه‌رزش و په‌روه‌رده‌ و ژینگه ‌، ده‌روونی . ئه‌وه‌ی ون و نادیاره‌ ته‌نها سێکسه‌. له‌ کاتێکدا ته‌واوی ئه‌م ڕێکخراو و دامه‌زراوانه‌ بۆ ناساندن و پێناسه‌ی خۆی هه‌ڵگری دروشمه‌کانی په‌ره‌پێدانی توانای لاوانه له‌ بڕیاردان ، بیرکردنه‌وه‌ی لۆژیکیانه ‌، ئافراندن و گیانی ده‌ربڕین . به‌ندیواری خود له‌گه‌ڵ به‌رامبه‌ر و په‌ره‌پێدانی گیانی خۆبه‌خشی و ده‌ستپێشکه‌ری و چه‌ندان دروشم و ئه‌رکی دیکه ‌، که‌ بۆ داهاتوو و پاشه‌رۆژ مه‌ودا و کارایی پۆزه‌تیفانه‌ی هه‌یه‌ له‌ سه‌ر لاوان . به‌ڵام بۆ ساته‌وه‌ختی هه‌نووکه‌یی هیچ جۆره‌ هاریکاری و ده‌ستگیرۆیه‌کی هه‌رزه‌کاران ناکات بۆ بڕین و ده‌ربازبوون له‌ ده‌م و ساتی قورس و گرانی هه‌رزه‌کاری . له‌ کاتێکدا لاوان بڕی 23% تێکڕای دانیشتوانی که‌نار و غه‌زه‌ پێکده‌هێنن (Palestinian Bureau of Statistics, 1994) .

گه‌ڵاڵه‌کردنی دید له‌ نێو دامه‌زراوه‌کاندا وه‌ک بناغه‌یه‌ک بۆ بواری ته‌ندروستی سێکسی.

له‌ میانه‌ی‌ ئه‌زموون و کارکردنمدا له‌گه‌ڵ هه‌ندێ له‌ دامه‌زراوه‌کان ، تێبینی  ئه‌وه‌م کرد که‌ به‌شێک له‌م دامه‌زراوانه‌ خوازیاری تان‌و‌پۆکردنی ئه‌م بابه‌تن و ویستیانه‌ له‌ چوارچێوه‌ی به‌رنامه‌ و کاری ستافه‌کانی ڕاهێنان و به‌ئه‌زموونکردنی له‌گه‌ڵ گروپی‌ لاو‌ان ، بۆ نموونه‌ وه‌ک رێکخراوی (ڕێکخستن و پارێزگاری له‌ خێزان) .

به‌ هه‌رحاڵ ڕێکخراو و دامه‌زراوه‌کان ، به‌ هه‌ر مه‌به‌ست  و بیانوویه‌ک بێت له‌ هه‌وڵی وروژاندن و به‌گه‌ڕخستنی ئه‌م بابه‌ته‌دان . ناکرێ پاڵنه‌ر و فاکته‌ره‌کانی وروژاندنیان له‌ چه‌ند خاڵێکدا به‌رجه‌سته‌بکه‌ین . دووان له‌ سه‌ر سێکس بۆ هه‌ندێ لایه‌ن مۆده‌ و بۆ هه‌ندێکی دیکه‌ش سه‌رچاوه‌ی دارایی و بۆ لایه‌نه‌کانی دیکه‌ش ڕووی پێشکه‌وتووخوازی‌یه‌ و  هتد...

به‌ نیسبه‌تی بابه‌تی سێکس و به‌ هۆی هه‌ستداری کۆمه‌ڵگاکه‌مان له‌ به‌رده‌م ئه‌م پرسه ‌،  پێویست و ئاتاجمان به‌ گه‌ڵاڵه‌کردنی دید و ڕوانینێک بوو که‌ باوه‌ڕیدان به‌م بابه‌ته‌ به‌ هێز و قووڵترکات بۆ ڕووبه‌رووبوونه‌وه‌ی هه‌موو ئه‌و گرفت و هه‌ڕه‌شانه‌ی دووچارمان ده‌بێته‌وه ‌. شایه‌نی وتنه‌ تۆێژی ڕۆشنبیر له‌و باوه‌ڕیه‌دایه‌ که‌ گه‌له‌که‌مان موحافیزه‌ و ئه‌م بابه‌تانه‌ قبوڵ ناکات . له‌ کاتێکدا خودی ئه‌زموونی دوو ساڵه‌ی خۆم له‌گه‌ڵ ڕۆشنبیره‌کان ده‌رخه‌ری ترس و فۆبیای ئه‌م تۆیژه‌ بوو له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌م بابه‌ته .

هاوکات ئه‌وانه‌ی هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی خوار زانکۆ بوون  ڕاستگۆیانه‌تر و واقع بینانه‌ تر بوون له‌ خستنه‌ڕووی پێداویستیه‌ مرۆیی ، و ڕوونکردنه‌وه‌ی تان‌و‌پۆ و دڵه‌راوکێ‌‌‌یان له‌ به‌رامبه‌ر شیکردنه‌‌وه‌ و خستنه‌ڕووی گرفت و چاره‌سه‌ریه‌کانی سێکس .

باشترین نموونه‌ بۆ ئه‌مه‌ش ئه‌و ستافی کاره‌م بوو که‌ له‌ گوندی سعیری سه‌ر به‌ خه‌لیل پێکمهێنا و نزیکه‌‌ی  بیست ژنی نه‌خۆێنده‌وار به‌شداربوون تێیدا .  بۆ من تا ئیستاش به‌ تا‌مترین و خۆشترین ستافه‌کانی کارمی داده‌نێم ، ژوورێکی بچووک هه‌موانی کۆ ده‌کرده‌ و ئاپۆر‌‌مان به‌ست بوو به‌ جۆرێ زۆرینه‌مان له‌سه‌ر زه‌وی داده‌نیشتین . کاتێ ده‌ستم کرد به‌ هه‌ڵواسینی کاغه‌ز و پێویسیه‌کان به‌ دیواره‌وه‌ هه‌ندێ له‌ ئافره‌تان ده‌خه‌نین و ده‌یان چرپاند به‌ گۆی‌ یه‌کدیدا که‌ خۆشه‌ و ده‌ڵێی سینه‌مایه ‌. ئه‌م هه‌ڵچوونه‌ کتووپڕانه‌ که‌ له‌ ناخی ئافره‌تانه‌وه‌ ده‌رده‌بڕا ، زووبه‌زوو که‌ش و میانه‌یه‌کی راستگۆیانه‌ و ده‌ربڕانه‌ی خوڵقاند، که‌ هه‌موو به‌ربه‌سته‌ ده‌روونی‌ی و کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کانی  تێپه‌ڕاند و ئافره‌تان به‌ کرانه‌وه ‌و به‌ ڕاناوی من که‌وتنه‌ دوان له‌ سه‌ر کێشه‌ تایبه‌تی‌یه‌کانیان، وه‌ک.. من هه‌ست به‌ شه‌رم ده‌که‌م ، یان باوه‌ڕییم وایه‌. تاقیم کردۆته‌وه‌ و سه‌رکه‌وتوونه‌بووم، چێژی لێ‌وه‌رناگرم. یان هه‌ندێک هه‌ن شه‌رم له‌ باسکردنی ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌که‌ن و هتد.

گرنگ له‌وه‌دایه‌ که‌ پاش کۆتایی کاره‌کانمان، ئافره‌تان داوای دووباره‌ سه‌ردانه‌وه‌ و گێڕانی هه‌مان ستافیان کرد له‌ گونده‌که‌یان. به‌ڵام ئه‌م جاره‌ بۆ قسه‌کردن و دوان له‌گه‌ڵ منداڵه‌کانیان سه‌باره‌ت به‌ پرسی سێکس . ئه‌مه‌ش  ده‌رئه‌نجام و به‌ڵگه‌یه‌یه‌کی لۆژیکیانه‌‌ بوو به‌وه‌ی گرنگه‌ له‌گه‌ڵ منداڵه‌کانیاندا بکه‌ونه‌ گفتووگۆ ، به‌ڵام به‌ هۆی ناتواناییان له‌م قۆناغه‌دا، داوایان کرد که‌ دووباره‌ سه‌ردانیان بکه‌مه‌وه‌،‌ به‌مه‌رجێ کوڕانیش پێکڕا به‌شداربن. ئه‌مه‌ جێ‌ی سه‌رسوڕمانم بوو. چونکه‌‌‌ من وتوومه‌ هه‌ندێ له‌ کچان هه‌نه‌ که‌ سه‌رباری بوونی په‌رده‌ی کچێنی دووچاری سکپڕی ده‌بنه‌وه‌، بۆیه‌ بۆ ژنان و دایکان ئه‌م ڕاستی‌یه‌ شایسته‌ی ئه‌وه‌بوو که‌ کوڕانیش لێ‌ی حاڵی بن، چونکه‌ باجی ڕوودانی کووشتنی‌ کچه‌یه‌. سه‌رباری ئه‌وه‌ی کوڕان له‌ ده‌ره‌وه‌ی گوند کارده‌که‌ن و سه‌رچاوه‌ی درم و نه‌خۆشی‌یه‌کان بۆ ژنانیان ئه‌وانن. به‌کورتی ئه‌مه‌ ده‌ره‌نجامی تێفکرین و باوه‌ردانی ژنانی گونده‌که‌ بوو، وه‌ک ئاکامێکی لۆجیکیانه‌ی پێزانینی زانیاریه‌کان و گفتوگۆکردن له‌ لایه‌ک، له‌ لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ په‌یوه‌ست بوونیان به‌ منه‌وه‌ وه‌ک سه‌رچاوه‌یه‌ک بۆ زانیاری ئه‌م بواره‌ و پڕکردنه‌وه‌ی پێداویستی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی میکانزمه‌ هه‌نکووکه‌یی‌یه‌کانی ئه‌م ساته‌، که‌ بۆ خۆی له‌ میانه‌ی دانیشتنه‌کاندا گه‌ڵاڵه‌بوون.

به‌ هه‌رحاڵ ده‌ره‌نجامی بنه‌تا، بایه‌خی له‌و‌ دیده‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی‌گرت، که‌ ده‌سپێشکه‌ری بۆ فێرکاری و حاڵی بوونی لاوان له‌ مه‌ڕ سێکس، له‌ دید و باوه‌ڕی هه‌‌ریه‌ک له‌ هاوبه‌شی‌‌که‌ران و تۆکمه‌کردن و قووڵکردنه‌وه‌ی ئه‌م باوه‌ڕیش له‌ ڕێ‌ی ئیراده‌و باوه‌ڕیه‌کی هاوبه‌شه‌وه‌ سه‌قامگیربوو، وه‌ک ئاکامی یاخی بوونێک له‌ دژی به‌ ئاگاهانینی لاوان و به‌رچاوروونیان. ئه‌م شێوازی کارکردنه‌ بۆ هه‌ندێ له‌ژێر ناوی کۆکردنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ردا ناسنامه‌ وه‌رده‌گرێ وه‌ک بناغه‌نه‌ک بۆ هێنانه‌کایه‌ی سه‌رکه‌وتن بۆ پرۆگرامێک که‌ له‌ خه‌می مامه‌ڵه‌کردندا بێت له‌گه‌ڵ منداڵ و هه‌رزه‌کاران وه‌ک یه‌که‌یه‌کی دانه‌بڕاو له‌ خێزان و کۆمه‌ڵگا.

رۆڵی خێزان له‌ ڕسکانیداندا له‌ ڕۆڵی خۆێندنگا که‌متر نی‌یه‌. بۆیه‌ هاریکاری نێوان خێزان و خۆێندنگا، وگۆڕینه‌وه‌ی شاره‌زایی‌ و دابه‌شکردنی ئه‌رک و دووره‌په‌رێزی نێوانیان به‌ردی بناغه‌ی سه‌رکه‌وتنی پرۆگرامه‌که‌یه‌ که‌ خوازیاری هه‌ڵسووکه‌وته‌ له‌گه‌ڵ منداڵ و هه‌رزه‌کار وه‌ک یه‌که‌یه‌کی دانه‌بڕاو له‌ کۆمه‌ڵگا. هه‌ر شێواز و میتۆدێکی دیکه‌ که‌ وه‌ک له‌چنگ ده‌رهێنانی بیر و پڕۆگرام بێت له‌ گروپی یه‌که‌م  که‌ خۆی به‌ هۆشیار و حاڵی‌بوو بۆ پێداویستیه‌کانی خه‌ڵکان ناسده‌کات و به‌ ئه‌رکدارکردنی گروپی دووه‌م بکه‌وێته‌وه‌ که‌ توانای به‌سه‌ر ویست و چۆنی‌یه‌تی ئه‌نجامدانیدا نی‌یه‌، ده‌ره‌ئه‌نجامه‌که‌ی شکستی یه‌ .

مه‌عریفه‌ی سێکسی: له‌ نێوان ئه‌مڕۆ و ڕابووردوودا

له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی له‌ سه‌ره‌وه‌ خرانه‌ ڕوو ده‌که‌ینه‌ ئاکامێک که‌ که‌ش و نێوه‌ند بۆ (په‌روه‌رده‌ی سێکسی)  وه‌ک گرفتێک که‌ دووچاری لاوان و پێگه‌یشتوان ده‌بێته‌وه‌ ته‌نها تایبه‌ت نی‌یه‌ به‌ ماڵ، به‌ڵکو ته‌واوی ئه‌و به‌رنامه‌ و پڕۆگرامانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ که‌ له‌ لایه‌ن دامه‌زراوه‌ جیاجیاکان پێشکه‌ش به‌ لاوان ده‌کرێن، ته‌نانه‌ت پڕۆگرامی خۆێندنگاکانیش  ده‌گرێته‌وه‌ که‌ ترس و سامیان له‌ به‌کارهێنانی سه‌ردێڕ و ناوی سێکس هه‌یه‌. ئه‌مه‌ به‌ کورتی له‌ چه‌شنی حکایه‌تی مێشه‌، لاوان خوازیاری زانیاری و به‌رچاو ڕوونین له‌ خێزانه‌وه‌. خێزانیش ئه‌م ئه‌رکه‌ رووبه‌ڕووی خۆێندنگا ده‌کاته‌وه‌ و پێ‌ی ناوێش بووترێ خۆێندنگاش به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ک له‌م ئه‌رکه‌ هه‌ڵدێت. نموونه‌ی ئه‌مه‌ش زۆره‌، وه‌ک مامۆستای ته‌ندروستی، به‌ سانایی خۆێندن و ڕاڤه‌کردنی کۆئه‌ندامی سێکسی وازلێده‌هێنێ و بۆ خۆێندنه‌وه‌ و سه‌عی ماڵه‌وه‌ی به‌ جێده‌هێڵێ.

هه‌روه‌ها مامۆستای ئایین، کاتێ ده‌ڵێت بێ نۆێژی ده‌ست نۆێژ ده‌شکێنێ. چ کچان و چ کوڕان له‌م دێڕه‌ زیاتر وه‌رناگرن و بۆ وه‌ڵام ده‌بێت رووبه‌ڕووی خێزانه‌کانیان بکه‌نه‌وه‌. بۆیه‌ ناچارانه‌‌ ده‌که‌ونه‌ پرسیاری یه‌کتری و له‌ یه‌ک پرسین. ئه‌مه‌ش سه‌رباری زانیاری هه‌ڵه‌ و دوور له‌ ڕاستی. ئاکام و ده‌رئه‌نجامی دژوار و مه‌ترسیداری ده‌بێت.

ئه‌و تۆژینه‌وه‌ی ڕێکخراوی ڕێکخستن و پارێزگاری خێزان ئه‌نجامی‌دا‌ و ئامانجی سه‌ره‌کی پشکنینی زانیاریه‌ سێکسیه‌کانی نێو پرۆگرامه‌کانی خۆێندنگابوو، به‌تایبه‌تی هه‌ردوو ماده‌ی بایۆلۆجیا و ئاین، به‌ڵگه‌ی بۆ چوونه‌کانمانه‌. چونکه‌ ده‌رخه‌ری ئه‌و ڕاستی‌یه‌ که‌ سه‌رباری بوونی هه‌ندێ له‌ زانیاری به‌ڵام خۆێندکاران هه‌ڵگری زانیاریه‌کی که‌م و سه‌رزاره‌کی یان شێۆێندراون له‌م بابه‌ته‌دا. ئه‌مه‌ش هۆکاری خۆی هه‌یه‌ بۆ نموونه‌ به‌شێک له‌ خۆێندکاران به‌شی وێژه‌ی هه‌ڵده‌بژێرن که‌ بابه‌تی بایۆلۆجیایی تێدانی‌یه‌ یاخود خۆێندکارانی فه‌له‌ به‌شداری ماده‌ی ئاین نابن، به‌ڵام ئه‌و زانیاریانه‌شی له‌ به‌شی بایۆلۆجیا پێشکه‌ش ده‌کرێ سه‌رپێین  یاخود داوای خۆێندنه‌وه‌ و درێژه‌دانی بابه‌ته‌که‌ ده‌خه‌نه‌ سه‌ر کار و خۆێندنه‌وه‌ی خودی خۆێندکار. Family Planning & Protection Association, West Bank 1990  به‌داخه‌وه‌ بابه‌تی سێکس به‌ په‌راوێز کراوه‌ له‌ زۆرینه‌ی تۆژینه‌وه‌و ئامار و پڕۆگرام و ته‌نانه‌ت کتێبه‌ هاوچه‌رخه‌کانیش. له‌ کاتێکدا که‌له‌پور و ده‌ق و کتێبه کۆنه‌ عه‌ره‌بیه‌کان پڕن له‌ بابه‌تی سێکس و مه‌ودا‌کانی و ته‌نانه‌ت له‌ سه‌ر سێکس و چێژ و له‌زه‌ته‌کانی. وه‌ک بابه‌تێک  و داوایه‌یه‌کی بنه‌ڕه‌تیانه‌ی مرۆڤ. ته‌نانه‌ت ته‌واوی کتێب و نووسراوه‌ کۆنه‌کان وێنه‌یه‌کی ورد و ڕاستیانه‌ی وروژاندن و ئاڵۆشی سێکسیان نه‌خشاندووه‌ که‌ ناکرێ کاریکه‌ری له‌سه‌ر خۆێنه‌ر له‌ یادبکرێ. نووسراوه‌ کلاسکیه‌کان به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی له‌لایه‌ن نوسه‌ر و بیریارانی سه‌ده‌ی دوانزه‌هه‌می زاینی‌یه‌وه‌ نوسراون، به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین و قووڵترینی ئه‌و نوسراوانه‌ داده‌نرێ که‌ له‌ مێژوودا سه‌باره‌ت به‌ چێژ و ڕه‌فتار و کرده‌ سێکسی‌یه‌کان به‌ هه‌موو شێوه‌کانی‌یه‌وه‌ نوسراون (عتیه‌1992)  (جومعه‌ 1992) . ئه‌و بابه‌تانه‌ی که‌ له‌م نوسراوانه‌دا هاتوون پشت ئه‌ستوربوونه‌ به‌و میتۆده‌ زانستی‌یه‌ی له‌و ده‌مه‌دا بره‌وی بووه‌ و کاریگه‌ربوون به‌ فه‌یله‌سوفه‌ یۆنانی‌یه‌کانی وه‌ک ئه‌فلاتون و ئه‌رستۆ بۆ ڕاڤه‌کردنی فه‌رمووده‌کانی پێغه‌مبه‌ر سه‌باره‌ت به‌ سێکس 1983—Mussalam)).

به‌داخه‌وه‌، چاره‌نووسی ئه‌م نوسراوانه‌ش وه‌ک هه‌زاران کتێبی دیکه‌ی‌ فه‌لسه‌فی به‌ به‌ها ته‌نها ڕیزکردنیان بووه‌ له‌سه‌ر ڕه‌فه‌کان، که‌دیاریترین نیشانه‌ن بۆ ئه‌و ده‌مانه‌ی ئازادیه‌کی بیر و ده‌ربرین هه‌بوه‌.

ڕه‌نگه‌ ساته‌وه‌ختی ئه‌وه‌ هاتبێت که‌ چیتر ئه‌و سڕبوونه‌ی چه‌ندین سه‌ده‌یه‌ به‌رۆکی گرتووین توڕده‌ین و ڕچه‌ و ڕه‌وتی کرانه‌وه‌ی عه‌قڵ بگرینه‌به‌ر تا بپڕسێت و تاقی‌کردنه‌وه‌ و دۆزینه‌وه‌ و به‌ربه‌سته‌کان هه‌ڵگرێت له‌ به‌رده‌م دوان و گفتوگۆیه‌کی سێکسی له‌ مه‌ڕ چاره‌سه‌ری چه‌ندین دیارده‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی کاولکه‌ر‌‌ به‌تایبه‌تی له‌لای ژنان. نه‌زانی له‌ گچکه‌ییه‌وه‌ ده‌ستپێده‌کات و گاریگه‌ری به‌رده‌وام ده‌بێت له‌ سه‌ر هه‌ڵوێست و ڕه‌فتاره‌ مرۆیی‌یه‌کان له‌ هه‌موو قۆناغه‌کانی ژیانی‌دا. هه‌موو پێکڕا هاوبیر و ته‌باین له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ پڕۆسه‌ی گۆڕانی هه‌ڵوێست و ر‌ه‌فتار تابڵی ئاڵۆز و قووڵ و زه‌حمه‌ته‌، هه‌ندێ جار بۆ وه‌چه‌یه‌کی به‌ته‌مه‌ن موسته‌حیله‌. به‌ڵام هاوکات به‌بایه‌خه‌ ده‌رک به‌وه‌بکه‌ین که‌ به‌رپرسیارێتی گۆڕان به‌ره‌و باشتر له‌سه‌ر شانی هه‌ر ئه‌ندامێکی ئه‌م کۆمه‌ڵگایه‌یه‌ له‌ میانه‌ی دامه‌زراوه‌کانی، کاری خۆبه‌خشانه‌ و به‌رنامه‌ سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و هتد...

پڕۆسه‌ی گۆڕان ئاتاجی به‌ وه‌گه‌ڕخستن و مۆڵدانی جه‌ماوه‌ری هه‌یه‌ که‌ به‌دیهێنانی زه‌حمه‌ته‌ گه‌ر خودی خه‌ڵکان خۆیان ڕاستگۆیانه‌ گه‌ڵاڵه‌ و پێشڕه‌وایه‌تی نه‌که‌ن. گه‌یشتن به‌ خه‌ڵکانیش پێویسته‌ راسته‌وخۆ بێت، له‌ میانه‌ی به‌رده‌وام بوون و ئاماده‌بوون له‌ تێکڕای ئه‌و پێگه‌ و شۆێنانه‌ی کۆبوونه‌وه‌یان فه‌راهام ده‌کات، ئه‌ویش له‌ ڕێ‌ی ستافه‌کانی کاره‌وه‌ که‌ ئامانجی ڕه‌خساندنی ده‌رفه‌ته‌ بۆ دوان و ده‌ربڕین و باسکردنی پێداویستی و ناساندنی کێشه‌ و چاره‌سه‌ری گونجاو‌ بۆ واقعی ژیانیان.

ـ تان وپۆ گشتی‌یه‌کانی تۆژینه‌وه‌که‌ .

ئه‌م به‌شه‌ تایبه‌ته‌ به‌ باسکردنی  ئامانجه‌ گشتی‌یه‌کانی تۆژینه‌وه‌که‌، گریمانه‌کانی و میتۆدی کار له‌گه‌ڵ تێکڕای ئه‌و گۆڕانانه‌ی له‌ دید و بۆچوندا گه‌ڵاڵه‌بوون له‌ میانه‌ی کاری فعلی و ڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ خه‌ڵک و ده‌رفه‌ت ڕه‌خسانی  ستافه‌کانی کار که‌ له‌ زۆرینه‌ی ناوچه‌کانی فه‌له‌ستیندا دامه‌زرابوون.

وه‌ک له‌ به‌رایی ئه‌م کاره‌دا ئاماژه‌م پێدا ، ئاڕاسته‌یه‌کی به‌گوڕ و حه‌ماسیانه‌م هه‌بوو ، له‌ بنه‌ڕه‌تدا کارکردن بوو  به‌ ئاستی داڕێژه‌‌رانی سیاسه‌تی گشتی ، ئه‌میش له‌ میانه‌ی سه‌لماندن بۆیان که‌ په‌روه‌رده‌ یان ڕۆشنبیرکردنی سێکسی پێداویستی‌یه‌کی گرنکه‌ و پێویسته‌ تێکه‌ڵ به‌ مه‌نهه‌‌جی خۆێندن بکرێ ، تاوه‌کو هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای خۆێندنه‌وه‌ خۆێندکار فێربکرێ . هه‌روه‌ها باوه‌ڕیه‌کم هه‌بوو که‌ پێم وابوو چاره‌سه‌ریه‌کم له‌ هه‌گبه‌دایه‌ و به‌ڕاستی ڕه‌چاوی پێداویسته‌ ڕاسته‌قینه‌کانی خه‌ڵک و هۆکاره‌کانی ئه‌و چاره‌سه‌ریانه‌ی که‌ به‌لای ئه‌وانه‌وه‌ راسته‌قینه‌بوو و وه‌ گونجاوی واقعه‌که‌یان بوو.

تان‌وپۆی تۆژینه‌وه‌که‌ به‌ر له‌ ده‌سکاریکردن

ئامانجی گشتی:

داڕشتنی سیاسه‌تێکی گشتی بۆ دامه‌زراندنی میتۆدێک بۆ ڕۆشنبیرکردنی سێکسی تاوه‌کو له‌ قوتابخانه‌کانی فه‌له‌ستیندا بووترێته‌وه‌ و له‌ دامه‌زراوه‌کانی دیکه‌شدا ته‌عمیم بکرێ تاوه‌کو تێکه‌ڵ به‌ پڕۆگرامه‌ خزمه‌تگوزاریه‌کان بکرێ.

ئامانجه‌ گشتی‌یه‌کان:

دۆزینه‌وه‌ و خستنه‌ڕووی چه‌مک و باوه‌ڕی‌یه‌ نادروست و هه‌ڵه‌ به‌ربڵاوه‌کان له‌ نێوه‌ندی خۆێندکارانی زانکۆ و به‌ هره‌مه‌ندکردنیان به‌ زانیاری زانستی سه‌باره‌ت به‌ چه‌مک و بیروڕا سێکسی‌یه‌کان.

دۆزینه‌وه‌ و په‌یبردن له‌ نێوان چه‌مک و باوه‌ڕی‌یه‌ هه‌ڵه‌کان له‌لایه‌ک و هه‌ڵۆێست و پڕاکتیزه‌ی خۆێندکارانی زانکۆ له‌ لایه‌کی دیکه‌.

پێوانی ئاماده‌ی ڕێکخراوه‌ ناحکومیه‌کان، دامه‌زراوه‌ خزمه‌تگوزاریه‌کان، گروپ و که‌سانی سیاسی و ئاینی و که‌سایه‌تی‌یه‌ کاراکان له‌سه‌ر داڕشتنی سیاسه‌ته‌کان، بۆ هه‌ڵگرتن و خستنه‌گه‌ڕی سیاسه‌تێکی گشتی و پاڵپشتکردنی ئه‌و پڕۆژانه‌ی یاریده‌ده‌رن بۆ دامه‌زراندنی میتۆده‌کانی ڕۆشنبیرکردنی سێکسی له‌ خۆێندنگاکانی فه‌له‌ستیندا.

گریمانه‌کان:

هه‌ڵوێسته‌‌ سێکسیه‌کانی ئه‌و خۆێندکارانه‌ی هاوبه‌شیده‌که‌ن له‌ ستافه‌کانی کاردا، زیاتر پۆزه‌تیفانه‌ترده‌بێت وه‌ک ئه‌و خۆێندکارانه‌ی له‌م ستافانه‌دا هاوبه‌شیان نی‌یه‌.

په‌یوه‌ندیه‌کی ته‌ردی له‌ نێوان زانیاری و هه‌ڵوێسته‌ سێکسیه‌کان هه‌یه‌ له‌ لای خۆێندکارانی زانکۆ.

جیاوازیه‌کی جۆرایه‌تی نابێت له‌ نێوان خۆێندکارانی هاوسه‌رداردا و خۆێندکارانی سه‌ڵت له‌ تاقی‌کردنه‌وه‌ی زانیاری سێکسیدا.

چاوه‌ڕوانی گۆڕان له‌ هه‌ڵسوکه‌وتی سێکسی خۆێندکاراندا ناکرێت وه‌ک ده‌رئه‌نجامێکی کاریگه‌ربوونیان به‌ ئه‌زموونی ستافه‌کانی کار، هه‌رچه‌نده‌ش هه‌ڵوێسته‌ سێکسیه‌کانیشیان گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتبێت.

جیاوازیه‌کی چلۆنایه‌تی له‌ نێوان خۆێندکارانی موسڵمان و فه‌له‌دا نی‌یه‌، سه‌باره‌ت به‌ هه‌ڵۆسته‌کانیان له‌ هه‌مبه‌ر سێکس.

میتۆد

بۆ به‌دیهێنانی ئه‌و ئامانجانه‌ی له‌ سه‌ره‌وه‌ باسکران، به‌رنامه‌ی کارم به‌ ئه‌نجامگه‌یاندنی باسێکی ئه‌زموونگه‌ری بوو له‌ زانکۆی بیرزینت، ئه‌ویش به‌ هاوبه‌شیکردنی 80 خۆێندکار به‌ شێوه‌یه‌کی هه‌ڕه‌مه‌کی و به‌ هاوبه‌شیکردنی به‌شی تۆمارکردن له‌ زانکۆ.

بۆ مه‌به‌ستی تۆژینه‌وه‌که‌ میتۆدی سۆلۆمۆنی چوارینه‌م به‌کارهێنا، به‌ جۆرێ ده‌کرێ هه‌شتا خۆێندکار به‌ سه‌ر چوار گروپدا دابه‌شبکرێ وه‌ک ئه‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌:

گروپی یه‌که‌م؛ ع   ا1   ت   ا2

گروپی دووه‌م؛ ع   ا1        ا2

گروپی سێ‌یه‌م؛ ع       ت    ا2

گروپی‌ چواره‌م؛ ع             ا2

کلیلی وشه‌کان؛

ع ـــ هه‌ڵبژاردنی عه‌شوایی

ا1 ــ تاقی‌کردنه‌وه‌ی یه‌که‌م ( به‌ر له‌ ده‌ست کردن به‌ ستافه‌کانی کار)

ت ـــ ئه‌زموون ( ستافه‌کانی کار سه‌باره‌ت به‌ باسی سێکس)

ا2 ــ دووه‌م تاقی‌کردنه‌وه‌ ( پاش کۆتایی ستافه‌کانی کار)

به‌ پێ‌ی میتۆدی " گروپه‌ چوارینه‌کانی سه‌له‌مون"

ته‌نها هه‌ردوو گروپی 1 و 2 ڕووبه‌ڕووی تاقی‌کردنه‌وه‌ یه‌که‌م ده‌بنه‌وه‌.

ئه‌و دوو گروپه‌ی هاوبه‌شی ستافه‌کانی کارده‌که‌ن ، گروپی یه‌که‌ که‌ ڕووبه‌ڕووی تاقی کردنه‌وه‌ هاتووه‌ له‌گه‌ڵ گروپی   3  که‌‌ ڕوبه‌ڕووی تاقی کردنه‌وه‌ ناکرێته‌وه‌.

گروپی دووه‌م ده‌که‌ونه‌ به‌رده‌م هه‌ردوو تاقی کردنه‌وه‌که‌وه‌ به‌ڵام به‌بێ هاوبه‌شپێکردنیان له‌ ستافه‌کانی‌ کار، به‌ڵام ئه‌نجامی هه‌ردوو تاقی‌کردنه‌وه‌کانیان به‌راورده‌کرێ له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی هاوبه‌شیان له‌ ستافه‌کانی کاردا کردووه‌وه‌.

سه‌باره‌ت به‌ هۆیه‌کانی هه‌ڵبژاردنی ئه‌م میتۆده ، ده‌کرێ باس له‌و ئامانج و ده‌رئه‌نجامانه‌ بکه‌ین که‌ ده‌کرێ به‌ هۆیه‌وه‌ به‌ ده‌ستی بخه‌ین.

1 ــ پێزانین به‌ کاریگه‌ری ستافه‌کانی کار له‌گه‌ڵ به‌راوه‌ردکردن له‌گه‌ڵ گروپه‌کانی کۆنتڕۆڵ( ئه‌و ده‌ستانه‌ی هاوبه‌شی ستافه‌کانی کاریان نه‌کردووه ).

2ــ پێزانین یان پشکنینی‌ ‌ ئاست یان کاریگه‌ری  تاقی کردنه‌وه‌کان به‌ به‌راوردکردن له‌گه‌ڵ ئه‌و گروپ و ده‌ستانه‌ی ڕووبه‌ڕووی تاقی‌کردنه‌وه‌ نه‌کراونه‌تنه‌وه‌.‌

3 ــ پشکنینی کارلێکی کاریگه‌ریه‌کانی تاقی‌کردنه‌وه‌کان له‌گه‌ڵ کاریگه‌ری ستافه‌کانی کار.

بڕیاروابوو که‌ هه‌فتانه‌ و به‌ درێژایی پێنج هه‌فته‌ ستافه‌کانی کار دامه‌زرێنن. ماوه‌ی ده‌ستنیشانکراو که‌ پێویست بوو له‌ نێوان هه‌ردوو تاقی‌کردنه‌وه‌که‌دا بێت به‌ هه‌شت هه‌فته‌ دانرا به‌مه‌به‌ستی ده‌سته‌به‌رکردنی فاکته‌ری یاده‌وه‌ری (واته‌ ئه‌و گروپه‌ی رووبه‌رووی تاقی کردنه‌وه‌ی یه‌که‌م ده‌بێته‌وه‌ پاش هه‌شت هه‌فته‌ دووه‌م تاقی‌کردنه‌وه‌ ده‌کرێته‌وه‌، تاوه‌کو له‌ دووه‌م تاقی کردنه‌وه‌دا وه‌ڵامه‌کانی به‌ ئه‌زموونی یه‌که‌‏م کاریگه‌ر نه‌بێت) تاقی‌کردنه‌وه‌کانیش ڕستێ پرسیاری له‌ خۆگرتبوو که‌ تایبه‌ته‌ به‌ زانیاریه‌ سێکسیه‌کان . هه‌روه‌ها هه‌ڵۆێست و ڕه‌فتارنواندن ، وه‌ڵامه‌کانیش جارێکی دیکه‌ تان‌و‌پۆ ده‌کرێته‌وه‌ به‌ر له‌ ئه‌زموونی ستافه‌کان و پاش کارکردنی نێو ستافه‌کان پاشانیش به‌راورد ده‌کرێن به‌و گروپانه‌ی که‌ ئه‌زموونی ستافه‌کانی کاریان به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک نه‌بینیوه‌ .

 به‌ڵام له‌ ژێر ڕۆشنایی ئه‌و گۆڕانکاریانه‌ی له‌ ڕه‌وتی تۆژینه‌وه‌که‌دا هاته‌ ئاراوه‌ ، که‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا پشت ئه‌ستوربوو به‌ کارلێکی ڕاسته‌وخۆی نێوان خه‌ڵکان . به‌شێک له‌ ئامانج و گریمانه‌کانی باسه‌که‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا هات ، بێ گومان ئه‌مه‌ش شێوازی باسه‌که‌شی گرته‌وه‌.

ستراکتوری هه‌نووکه‌یی ــ کۆتایی تۆژینه‌وه‌که‌

ئامانجی سه‌ره‌کی :

خولقاندنی بارێک له‌ دیالۆگ و گفتوگۆ له‌ مه‌ڕ سێکس به‌ هه‌موو مه‌ودا ته‌ندروستی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئاینی‌ ، په‌روه‌رده‌یی و که‌لتوریه‌وه‌ . له‌ سه‌ر ئاستی که‌سانی ئاسایی نێو کۆمه‌ڵگا و که‌سانی بڕیار به‌ده‌ست. به‌ جۆرێ ئه‌رکی گۆڕانی کۆمه‌ڵگا بێته‌ ئه‌رکداری هه‌ریه‌ک ، به‌ پێ‌ی توانا زانستی و مادیه‌کانی‌ .

ئامانجه‌ گشتیه‌کان :

کۆکردنه‌وه‌ و ڕێنووسکردنی ته‌واوی ئه‌و بیروڕا و هه‌ڵۆێست و دڵه‌ڕاوکێیانه‌ی په‌یوه‌سته‌ به‌ سێکس و له‌ نێو کۆمه‌ڵگای فه‌له‌ستیندا باوه‌ و به‌ بره‌وه‌ .

دروستکردنی فه‌رهه‌نگێکی سێکسی که‌ ته‌واوی ئه‌و ده‌سته‌واژه‌ و وشانه‌ له‌ خۆبگرێ که‌ به‌کارده‌هێنردێن بۆ ئاماژه‌دان به‌ کۆندامه‌ سێکسی‌یه‌کان .

ئه‌مه‌ سه‌رباری وه‌ڵامه‌کانی دایک و باوک له‌ هه‌مبه‌ر پرسیاری منداڵه‌کانیان سه‌باره‌ت به‌ سک ‌بوون و له‌دایک بوون .

کۆکردنه‌وه‌ی ستاتیکێکی سه‌ره‌تاییانه‌ ده‌رباره‌ی پێشێلکاریه‌ سێکسیه‌کان به‌ هه‌موو جۆره‌کانی‌یه‌وه‌ ، چا چی له‌ دژی منداڵان بێت یاخود گه‌وره‌کان به‌ ژن و پیاوه‌وه‌ .

گریـــــمانـــــــه‌کـان :

کارلێکی هاوبه‌شی‌که‌رانی ‌دیندار که‌متره‌ له‌ کارلێکی هاوبه‌شی‌که‌رانی نادیندار .

مێینه‌کان له‌ ئه‌زموون یان تاقی‌کردنه‌وه‌ی زانیاری سێکسی و کاری ستافه‌کان پله‌کانیان له‌ کوڕان زیاتره‌ . ( کچان زۆرتر له‌ کوڕان ده‌زانن )

به‌ده‌مه‌وه‌ هاتنی فه‌له‌کان  بۆ بابه‌تی سێکس له‌ تێکڕای قۆناغه‌کانی تۆژینه‌وه‌که‌دا ـ ستافه‌کانی کار ، به‌ندیواری به‌زانکۆ‌وه‌ ، پڕکردنه‌وه‌ی ئیستماره‌کان ــ زیاتر پۆزه‌تیفانه‌تره‌ وه‌ک له‌ موسڵمانه‌کان .

په‌یوه‌ندیه‌کی پێچه‌وانه‌ ــ تردی ــ هه‌یه‌ له‌ نێوان ئاستی ڕۆشنبیری و ئاستی ڕاستگۆی هاوبه‌شیکه‌رانی ستافه‌کانی کار .

په‌یوه‌ندیه‌کی ته‌ردی له‌ نێوان هه‌ریه‌ک له‌ قه‌باره‌ی کاری خۆبه‌شانه‌ له‌گه‌ڵ گروپه‌ تێکه‌ڵاوه‌کاندا هه‌یه‌ ، له‌گه‌ڵ زانیاری و هه‌ڵوێست و پراکتیزه‌ی سێکسکی ته‌ندروست.

چه‌نده‌ په‌یوه‌ستبوونی سیاسی که‌سان چه‌پڕه‌وانه‌ بێت هێنده‌ هه‌ڵۆێست و پراکتیزه‌ سێکسیه‌کانی پۆزه‌تیفانه‌تر ده‌بێت .

په‌یوه‌ندیه‌کی ته‌ردی له‌ نێوان زانیاری و هه‌ڵوێست یان تێڕوانینی سێکسی هاوبه‌شیکه‌ران هه‌یه‌ .

جیاوازیه‌کی چلۆنایه‌تی له‌ نێوان ئاکام یان پله‌ی خۆێندکارانی سه‌ڵت و هاوسه‌رداردا نابێت ، له‌ تاقی‌کردنه‌وه‌کانی سێکس .

جیاوازیه‌کی چلۆنایه‌تی له‌ نێوان سه‌ڵت و خێزانداردا نابێت له‌ تێروانی‌نه‌کانیان بۆ سێکس له‌ ستافه‌کانی کاردا .

مـیــــتۆد.

به‌دیهێنانی هه‌ریه‌ک له‌و ئامانجانه‌ی له‌سه‌ره‌وه‌ خرانه‌ڕوو  ته‌نها له‌ ڕێگای ستافه‌ چڕه‌کانی کاره‌وه‌ ده‌کرێ ، که‌ تانوپۆی سێکس له‌ گۆشه‌نیگا و مه‌ودای جیاوازه‌وه‌ ده‌خاته‌ به‌ر گفتوگۆ که‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئاماده‌بووان و خودی هزر یان تێڕوانینه‌کانیانه‌ ( بڕوانه‌ ستافه‌کانی کار وه‌ک میتۆدێکی تۆژینه‌وه‌ی مه‌عریفی ) . هه‌ر به‌م جۆره‌ له‌ڕاستیدا په‌نجاوچوار ستافی کارم دامه‌زراند که‌ زیاتر له‌ هه‌زارودووسه‌د که‌س له‌ ته‌واوی ده‌سته‌کان یان تۆێژه‌کانی فه‌له‌ستین  به‌شداربوون . (پاشکۆی ژماره‌ 1) له‌ میانه‌ی گفتوکۆکردن له‌ نێو گرووپه‌کاندا بڕێکی گه‌وره‌ی زانیار و داتای جۆراوجۆر به‌ هه‌موو شێوه‌کانی‌یه‌وه‌ کۆکرانه‌وه‌ ، له‌ژێر چه‌ند ناونیشانێکیشدا پۆلێنکران که‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ڕه‌هه‌نده‌ جیاوازه‌کانی ژیانی سێکسی یان ته‌ندروستی سێکسی‌یه‌ ( بڕوانه‌ پاشکۆی ژماره‌ 8 ) .

کارلێکی ڕاسته‌وخۆی نێوان هاوبه‌شیکه‌رانی ستافه‌کانی کار و چاودێری کاردانه‌وه‌کانیان له‌ نزیکه‌وه‌ ، یاریده‌ده‌رێکه بۆ هه‌ر تۆژه‌رێک که‌ گه‌ڵاڵه‌ی تێگه‌یشتنی قووڵ بۆ ئه‌وچه‌مکه‌ سێکسیانه‌ بکات که‌ له‌ نێو‌ خه‌ڵکاندا به‌ بره‌ون . وه‌ک هه‌ڵۆێسته‌کانیان ، زانیاری و سه‌رچاوه‌کانیان ‌ ، ئاتاجه‌ هه‌نووکه‌یی‌یه‌کانیان که‌ له‌ به‌رده‌ستدان و جۆری ئه‌و خزمه‌تگوزاریانه‌ی خوازیارین .

له‌ سایه‌ی که‌می سه‌رچاوه‌ی زانیاریه‌ سێکسیه‌کان و تۆژینه‌وه‌ تایبه‌تیه‌کانی په‌یوه‌ست به‌م بابه‌ته‌ ، ده‌کرێ ئه‌م دۆسیه‌یه‌ به‌ هه‌موو  ئه‌و زانیاریه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌ی هه‌ڵگریه‌تی بێته‌ سه‌رچاوه‌یه‌ک بۆ هه‌ر تۆژه‌رێکی دیکه‌ بۆ پێزانین به‌ ڕستێ لایه‌نی دیکه‌ که‌ تائێستا باسی‌ لێوه‌نه‌کراوه‌ .

ستافه‌کانی کار و پۆلێن کردنی پرسیار و زانیاریه‌کان وه‌ک یه‌که‌م هه‌نگاوی تۆژینه‌وه‌که‌یه‌ .  قۆناغی دووه‌م ‌ سازدانی فۆرموله‌یه‌ ــ که‌ به‌ر له‌ ماوه‌یه‌کی کورت ئه‌نجامدرا ــ بریتیه‌ له‌ ڕستێ پرسیار که‌ په‌یوه‌سته‌ به‌و بابه‌تانه‌ی له‌ ستافه‌کاندا له‌ لایه‌ن ئاماده‌بوانی ستافه‌کانه‌وه‌ تاوتۆکراوه‌ و له‌ لایه‌ن زیاتر له‌ هه‌زار خۆێندکاری زانکۆکانی فه‌له‌ستین به‌ کچ و کوڕه‌وه پڕده‌کرێته‌وه‌ . له‌و بابه‌تانه‌ش : بیروباوه‌ڕه‌ سێسکیه‌ به‌ بره‌وه‌کان ، هه‌ڵسوکه‌وت و ڕه‌فتاری سێکسی ، پێشێلکاری سێکسی به‌هه‌موو شێوه‌کانی‌یه‌وه‌ . گرفته‌ سێکسیه‌کان و ڕێگا چاره‌یان ، جیاوا‌زیه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان و سێکسیه‌کانی نێوان نێر و مێ ، ‌ له‌ خود ڕوانین و ڕاوانین بۆ ڕه‌گه‌زی به‌رامبه‌ر ، پێوه‌ره‌کانی سه‌رنجڕاكێشانی نێوان هه‌ردوو ڕه‌گه‌زه‌که‌ ، زانیاری‌ سێکسی و سه‌رچاوه‌کانی و چه‌ند بابه‌تێکی دیکه‌ .


    خوگری منداڵ ولاوان به میدیاکان، مه‌ترسی‌یه فیزیکی و ده‌روونی‌یه‌کانی

    (به‌شی یه‌که‌م)

    وه‌رگێرانی: د. شوان

    په‌ره‌سه‌ندنی دیارده‌ی زیاتر کات به‌سه‌ربردن به‌رامبه‌ر میدیاکان مه‌ترسی خراپ‌به‌کارهێنانی زیاد ده‌کات، به تایبه‌تی لای  ئه‌ومناڵانه‌ی سه‌ر به‌و خێزانانه‌ن که ئاستێکی رۆشنبیری نزمیان هه‌یه. پزیشکانیش رۆڵی گرنگیان هه‌یه له رێگرتن له‌م دیارده‌یه.

     میدیای سه‌رده‌م، به به‌رفراوانبوونی ره‌های، دنیای بچوک‌کردۆته‌وه. په‌یوه‌ندی‌کردنی له هه‌موو بواره‌کانی ژیان (خوێندن، کار و پیشه، پشوو ...) به‌ شێوه‌یه‌کی به‌رچاو ئاسان و لێک‌دابڕانیشی مه‌حاڵکردووه. که‌چی لایه‌نه نێگه‌تیڤه‌کانی، به‌ تایبه‌تی مه‌ترسی بۆ منداڵ و لاوان، کاتێ توانای مامه‌ڵه‌کردنی هۆشمه‌ندانه‌‌یان له‌گه‌ڵ میدیا ئه‌سته‌م ده‌بێت، ناکرێ پشت‌گوێ بخرێ. خێزانی سه‌ر به چینه کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کانی خواره‌وه و خاوه‌ن ئاستی رۆشنبیری نزم مناڵانیان زیاتر میدیا به شێوه‌یه‌کی خراپ به‌کارده‌هێنن، ئه‌مه‌ش له‌ رێی خوگری یا هه‌ڵبژاردنی میدیای نه‌گونجاو و نه‌شیاو. که راسته‌وخۆ و له داهاتووش ده‌ره‌نجامه نێگه‌تیڤه‌کانی ده‌رده‌که‌وێت. به‌ هۆی ئاکامه کۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌روونی و فیزیکی (جه‌سته‌یی)ه‌کانی، ئه‌م دیارده‌یه بۆته گرفتێکی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی کۆمه‌ڵ، که ده‌بێ ده‌زگاکانی ته‌ندرووستی به‌ر له هه‌موو لایه‌ک به‌رامبه‌ری بوه‌ستنه‌وه.

     ده‌سته‌واژه‌ی خوگری و خراپ‌به‌کارهێنانی میدیا له ماوه‌ی ئه‌م ده ساڵه‌ی دوایی به شێوه‌یه‌کی به‌رفراوان له بڵاوکراوه‌ گشتی و تایبه‌تی‌یه‌کان باسی لێوه‌ده‌کرێ. کاتێ لێکۆڵینه‌وه‌کان له‌م باره له سه‌ره‌تا دایه، تا ئێستا نه‌توانراوه پێناسه‌یه‌کی گشتگیر و گونجاو بۆ ئه‌م دیارده‌یه گه‌ڵاڵه‌بکرێ. تا ئێستاش نیشانه‌کانی له پێوه‌ره جیهانی‌یه‌کانی ده‌ستنیشان‌کردنی نه‌خۆشی ICD, DSM))* پۆلێن نه‌کراوه.

     خوگری به میدیاکان ده‌کرێ پاسیڤ بێت، وه‌ک میدیای بینراو، یا ئه‌کتیڤ وه‌ک یاری‌کردن، کۆمپیوته‌ر و مۆبایل. له‌پراکتیکدا نیشانه‌کانی خوگری به میدیاکان و خراپ‌به‌کارهێنانی له‌گه‌ڵ پێناسه‌ی گشتی خوگری به مادده سڕکه‌ره‌کان یا ئینته‌رنێت هاوتایه. خراپ‌به‌کارهێنانی کۆمپیوته‌ر و ئینته‌رنێت ده‌کرێ له چوارچێوه‌ی خوگری به یاریکردن به‌ پێی ( ICD-10, DSM-IV) پێناسه بکرێ.

     

    ده‌ستنیشان‌کردنی گرفته‌که

     زێده‌ڕۆیی له یاری‌کردن به کۆمپیوته‌ر و ئینته‌رنێت و خوگری پێیان ده‌کرێ له رێی نیشانه‌کانی خوگری به یاری به‌گشتی ده‌ستنیشان بکرێ. خوگری نێوجه‌وانان به یاری ڤیدیۆیی و کۆمپیوته‌ر ده‌کرێ له رێی ئه‌زمونی تایبه‌ت ده‌ستنیشان بکرێ؛ وه‌ک ( Problem Video Game Playing Scale)  یا لیستی پرسیاری ئه‌ڵمانی  بۆ دایک و باوکان له‌ باره‌ی ره‌فتاری مناڵه‌کانیان له یاریکردن به کۆمپیوته‌ر: زیده‌ڕۆیی له یاریکردن به کۆمپیوته‌ر، کاردانه‌وه‌ی له کاتی رێگرتن لێی، چالاکیه‌کانی له کاتی پشوو، باری ته‌ندروستی، به‌رگه‌ی بۆ فشار و هه‌ڵسوکه‌وتی کۆمه‌ڵایه‌تی). بۆ خوگری به ئینته‌رنێت تێستی تایبه‌ت هه‌یه وه‌ک  (Internet Addiction Test )  یا ئه‌زمونی ئه‌ڵمانی بۆ ده‌ستنیشان‌کردنی ئه‌م گرفته. چه‌ند تێستێکی تایبه‌تی تر له باره‌ی فه‌راهه‌م‌بوونی میدیا و به‌کارهێنانی له لایه‌ن خێزان و کۆنترۆڵ‌کردنی ته‌نها به مه‌به‌ست و له چوارچێوه‌ی چه‌ند لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی تایبه‌ت به‌کارهاتووه.

    پێناسه:

    خراپ‌به‌کارهێنانی میدیا

    1.    زیاده‌ڕۆیی و به‌رده‌وام به‌کارهێنانی میدیا: رۆژانه زیاتر له چوار کاتژمێر (پێشتر ئه‌مه ته‌نها بۆ سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن به‌کارده‌هات).

    2.    له‌ده‌ست‌دانی کۆنترۆڵ:به به‌رده‌وامی و زیاد له پێویست به‌کارهێنانی، و نه‌توانینی که‌م‌کردنه‌وه‌ی.

    3.    به‌رته‌سک‌بوونه‌وه‌ی بواری هه‌ڵسوکه‌وت‌کردن: میدیا ده‌بێته لایه‌نێکی سه‌ره‌کی و کرۆکی ژیانی، که له‌م پێناوه چالاکی و لایه‌نه‌کانی تری ژیانی به‌رته‌سک یا فه‌رامۆش ده‌کات. 

    4.    به‌رده‌وام‌بوون له سه‌ری سه‌رباری ئاکامه بایۆسایکۆسۆسیۆلۆجیه‌کانی: به‌رده‌وامی له به‌کارهێنانی میدیا گه‌رچی مه‌ترسی خستبێته سه‌ر په‌یوه‌ندی‌یه کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان، بووبێته هۆی پشت‌گوێخستنی ئه‌رکه‌کانی خوێندن و کار و پیشه، یا باری ته‌ندروستی تێکدابێ.

    5.    خوگری به میدیا:

    أ‌.      به‌رگه‌گرتن: هه‌رده‌م زیاتر له پێشوو پێویستی به به‌کارهێنانی میدیا  هه‌یه تا ئارام بێ و له بارێکی ده‌روونی نیمچه هاوسه‌نگ دابێ.

    ب‌.  ماکه‌کانی وازهێنان: زیاتر هۆگربوون له کاتی دابڕان یا قه‌ده‌غه‌کردن له به‌کارهێنانی میدیاکان و ئۆقره‌نه‌گرتی ( نائارامی، ناره‌حه‌تی، توڕه‌بوون، زوو هه‌ڵچوون،شه‌ڕانگێزی)  

    ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

    *ICD   : International Classification of Diseases        

    Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders:  DSM   

    سه‌رچاوه:Deutsche Ärzteblatt 38, 21.09.2007,  

      نووسینی: Dr. Van Egmond-Fröhlich, Dr. Thomas Mößle, Sabine Ahrens-Eipper, Dr. Gerhard Schmid-Ott, Rolf Hüllinghorst, Dr. Petra Warschburger





    به‌شی چواره‌م و کۆتایی

    وه‌رگێرانی: د. شوان

    ·        قه‌ڵه‌وی: که‌م جوله‌یی منداڵ و لاوان له‌ رێی زیاد به‌کارهێنانی میدیا تا بالغ‌بوون کاری نێگه‌تیڤی له‌سه‌ر له‌ش‌ساغی هه‌یه‌. به‌شێکی زۆری رێکلامی ته‌له‌فزیۆنی منداڵان په‌یوه‌ستن به‌ خواردن، به‌تایبه‌تی خواردنی خێرا، سناک و شیرینی...، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مانه‌ له‌ رووی فسیۆلۆجی‌یه‌وه‌ به‌ زۆری خواردنی نادروستن، که‌چی به‌ هۆی ئه‌م رێکلامانه‌وه‌ هه‌رده‌م په‌رۆشی بۆی و داواکاری له‌سه‌ری و به‌کارهێنانی زیاتر ده‌بێت. به‌ تایبه‌تیش له‌ کاتی سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن خۆیدا. به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ له‌م کاتانه‌دا خواردنی سه‌وزه‌ و میوه‌ که‌متر باوه‌. ئه‌مانه‌ به‌گشتی ئاکاری قه‌ڵه‌وبوونن. له‌ زیاتر له‌ 30 لیکۆڵینه‌وه‌ زۆرکێشی و به‌رزی رێژه‌ی (BMI)** پابه‌ندبووه‌ به‌ سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن. بوونی ته‌له‌فزیۆنی تایبه‌ت رێژه‌ی قه‌ڵه‌وی به‌ راده‌ی 1،31 زیاد ده‌کات. له پاڵ‌ ئه‌مانه‌ هۆکاری‌ بۆماوه‌ییش نابێ فه‌رامۆش بکرێ. به‌مه‌ له‌ ته‌مه‌نی سێ ساڵی‌یه‌وه‌ سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن زیاتر له‌ کاتژمێرێک له‌ رۆژێکدا هۆکاری توشبوونی قه‌ڵه‌وی‌یه‌ له‌ ته‌مه‌نی حه‌وت ساڵی‌یه‌وه‌. هه‌روه‌ها زۆر سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن له‌ نێوان (5ـ15) ساڵی ته‌مه‌ن دواتر پێشبینی به‌رزبوونه‌وه‌ی رێژه‌ی (BMI)ی لێ‌ده‌کرێت. ده‌ره‌نجامی لێکۆڵینه‌وه راسته‌وخۆکان بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌م گرفته‌ له‌‌ قوتابخانه‌کان به‌ڵگه‌ی گرنگی هۆکاری به‌کارهێنانی میدیا له‌ قه‌ڵه‌وبوون ده‌سه‌لمێنن. ئه‌و پێگه‌یشتووانه‌ی که‌ لایه‌نی که‌م 13،6 کیلۆگرام کێشیان داگرتووه‌ و به‌ جێگیری بۆ ماوه‌ی چه‌ندین ساڵ پاراستوویانه‌، هه‌فتانه‌ به‌ رێژه‌ی که‌متر له‌ 10 کاتژمێر ته‌له‌فزیۆن به‌کارده‌هێنن. گۆڕانی کێش به‌‌ شێوه‌یه‌کی به‌رچاو په‌یوه‌سته‌ به‌ رێژه‌ی سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن و گۆڕانی. په‌یوه‌ندی زۆرکێشی به‌ به‌کارهێنانی کۆمپیوته‌ر که‌م تا زۆر نه‌سه‌لمێنراوه‌.

    ·        نه‌خۆشی شه‌کره‌ و کۆنیشانی زینده‌کرداری***: له‌ لێکۆلینه‌وه‌ ئاسۆیی‌یه‌کان به‌کارهێنانی ته‌له‌فزیۆن هۆکارێکه‌ بۆ قه‌ڵه‌وی، به‌دخۆراکی و له‌ش‌ناساغی له‌ منداڵان،و زۆری جگه‌ره‌کێشان و کۆنیشانی زینده‌کرداری (به‌ گرفتی زینده‌کرداری چه‌وری و شه‌کره‌ی جۆری ll‌) له‌ گه‌وران. له‌ منداڵ و لاوانی توشبوو به‌ نه‌خۆشی شه‌کره‌  جۆری l به‌رزی رێژه‌ی  ****HbA1cراسته‌وخۆ په‌یوه‌سته‌ به‌ رێژه‌ی به‌کارهێنانی ته‌له‌فزیۆن.

    ·        گرفتی چاو، سه‌ریه‌شه‌ و نه‌خۆشیه‌کانی په‌یکه‌ر و ماسولکه‌: یاری  ڤیدیۆیی و کارکردن له‌سه‌ر شاشه (زیاتر له‌ دوو کاتژمێر له‌ رۆژێکدا)‌ ده‌بنه‌ هۆی ماندووبوون و گرفتی چاو. زیاده‌رۆیی له‌ به‌کارهێنانی میدیای بینراو له‌ لایه‌ن منداڵانی به‌رخوێندن به‌زۆری ده‌بێته‌ هۆی سه‌ریه‌شه‌، که‌ به‌ که‌م‌کردنه‌وه‌ی چاک‌ده‌بێته‌وه‌. زۆر به‌کارهێنانی کۆمپیوته‌ر له‌لای گه‌نجان شان‌ـ، مل‌ـ و پشت‌ئێشه دووبار زیاد ده‌کات.‌ نه‌خۆشی‌یه‌کانی بڕبڕه‌ی پشت له‌باری له‌راده‌ به‌ده‌ر سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن زۆر باوه‌.

    ·        خه‌وزڕان و که‌م‌خه‌وی: یاری ئه‌لکترۆنی و سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن زیاتر سه‌ر له‌ ئێوارانه‌. یاری کۆمپیوته‌ری کاتی چوونه‌سه‌رخه‌و درێژده‌کاته‌وه‌ و خه‌وی قوڵیش (REM-phase) که‌م‌ده‌کاته‌وه‌. زۆر سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن گرفتی چوونه‌سه‌رخه‌و و خه‌و زیادده‌کات. زۆر یاری‌کردن به‌ یاری ڤیدیۆیی ده‌بێته‌ هۆی که‌م‌خه‌وی و شه‌که‌تی. سه‌یرکردنی ته‌له‌فزیۆن زیاتر له‌ سێ کاتژمێر له‌ رۆژێکدا له‌ ته‌مه‌نی 14 ساڵی، له‌پاڵ هۆکاره‌ ده‌روونی و کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان، له‌ ساڵانی دواتری ته‌مه‌ن ده‌بێته‌ هۆی شێوانی خه‌و. خه‌وزڕان خۆیشی هۆی چه‌ند گرفتێکی تره، له‌مانه؛  شێوانی رێکی له‌ش و توانستی فێربوون و زۆرکێشی.

    رۆڵی پزیشکان

     پزیشکی منداڵان و گشتی له‌سه‌ریانه‌ جه‌خت بکه‌نه‌ سه‌ر پرسیارکردن له‌باره‌ی به‌کارهێنانی میدیا، له‌م باره‌وه‌ منداڵان، لاوان، باوان ، مامۆستایان و که‌سانی په‌یوه‌نددار له‌ باره‌ی مه‌ترسی‌یاکانی میدیا رێنمایی بکه‌ن‌، هه‌وڵ‌بده‌ن له‌ قوتابخانه‌کان په‌روه‌رده‌ی میدیایی بسازێنن و په‌ره‌ی پێ‌بده‌ن، داوای لێکۆڵینه‌وه‌ی زیاترله‌ باره‌ی خۆپاراستن و چاره‌سه‌رکردنی گرفتی خراپ به‌کارهێنانی میدیا بکه‌ن. بۆ زووتر ده‌ستنیشانکردنی گرفته‌که‌، دکتۆر ده‌توانێ هه‌ڵی ئه‌وه‌ بقۆزێته‌وه‌ که‌ باوان له‌ مه‌ترسی میدیا بۆ سه‌ر منداڵان روون بکاته‌وه‌. به‌ر له‌ هه‌موو شتێ له‌ کاتی مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ گرفته‌ ده‌روونی، کۆمه‌ڵایه‌تی و جه‌سته‌یی‌یه‌کان، که‌ ئه‌گه‌ری پابه‌ندبوونیان به‌م گرفته‌ هه‌یه‌، ده‌بێ پرسیاری چۆنیه‌تی به‌کارهێنانی میدیا له‌ ناو خێزان بکرێ. خۆپاراستن ده‌بێ زۆر زوو ده‌ست‌پێ‌بکرێ، چونکه‌ کاری نێگه‌تیڤی له‌ ته‌مه‌نی منداڵی زۆر زیاتره‌. چاره‌سه‌ری راسته‌وخۆ و درێژخایه‌نی له‌ منداڵان چه‌ند زووتر بێ سه‌رکه‌وتووتره‌. له‌ گه‌نجان، که‌ به‌ گشتی به‌ ته‌واوی په‌ی به‌ کاری هه‌مه‌لایه‌نه‌ی میدیا نابه‌ن، چاره‌سه‌ری چالاکانه‌ی و هه‌مه‌لایه‌نه‌ی درێژخایه‌ن سه‌رکه‌وتووتره‌. کاتێک بۆ منداڵانی تا 8 ساڵی ره‌خنه‌ی راسته‌وخۆ کاریگه‌رتره‌، بۆ ته‌مه‌نی گه‌وره‌تر پرسیار و گفتو‌گۆی لۆجیکیانه‌ باشتره‌.

    خۆپاراستن وه‌ک ئه‌رکێکی کۆمه‌ڵایه‌تی

    له‌ پاڵ ئاستی رۆشنبیری باوان، درکردنیان به‌م گرفته‌ و چۆنیه‌تی و ئاستی تێگه‌یشتنیان له‌ په‌روه‌رده‌ی میدیایی، پێداویستی‌یه‌کی گرنگی پێشگرتنه‌ له‌م گرفته‌. گه‌نجان زۆرتر ده‌که‌ونه‌ ژێر کاریگه‌ری هاوته‌مه‌نه‌کانیان، که‌ زۆر جار له‌ رێگه‌ی په‌رۆشی هاوبه‌شیان ده‌که‌ونه‌ ژێر کاریگه‌ری نێگه‌تیڤانه‌ی میدیا. پاراستنی منداڵ و لاوان له‌ مه‌ترسی میدیا له‌ ئه‌ڵمانیا له‌ رێگه‌ یاسای پشگیری لاوان (ڤیدیۆ، DVD و کۆمپیوته‌ر) و پرۆتۆکۆلی ده‌وڵه‌ت بۆ پاراستنی لاوان (ته‌له‌فزیۆن) رێکخراوه‌، به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌ باوان، به‌ فه‌رامۆش‌کردنی ئه‌م لایه‌نه‌ و که‌مته‌رخه‌می کردن له‌ گرنگی‌دان به‌م لایه‌نه‌ له‌ هه‌ڵسوکه‌وت‌کردن له‌گه‌ڵ منداڵه‌کانیان، مه‌ترسی تێکه‌وتنی منداڵانیان له‌م گرفته‌ زیاتر ده‌کات.  

    پێشگرتن له‌م دیارده‌یه‌ هه‌ڵوێستی سیاسی ده‌خوازێ. یه‌ک له‌ هه‌نگاوه‌ گرنگه‌کان قه‌ده‌غه‌کردنی پروپاگه‌نده‌ بازرگانیه‌کانی منداڵ و گه‌نجانه‌ له‌ ته‌له‌فزیۆن‌. له‌ وڵاتانی وه‌ک سوید، به‌لجیکا و ئێرله‌نده‌ ده‌مێکه‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ به‌ قه‌ده‌غه‌کردنی رێکلامی خواردن له‌ به‌رنامه‌ی منداڵان‌ نراوه‌. ئه‌مه‌ش مه‌یلیان به‌ره‌و جوله‌ و خواردنی دروست ئاسان ده‌کات. 


    *ICD    : International Classification of Diseases     

    Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders:  DSM

     **       (BMI) Body-Mass-Index: پێوه‌رێکه‌ بۆ دیاریکردنی کێشی مرۆڤ په‌یوه‌ست به‌ درێژی. که‌ به‌ هۆیه‌وه‌ ده‌توانی کێشی ئاسایی، که‌م‌کێشی، زۆرکێشی و قه‌ڵه‌وی دیاری بکه‌ی.

    ***       Metabolic –Syndrom: (کۆنیشانی زینده‌کرداری) به‌ کۆی گرفتی زینده‌کرداری چه‌وری، به‌رزی فشاری خوێن و شه‌کره‌ی جۆری ll‌  پێناسه‌ ده‌کرێت.

    ****      HbA1c: هیمۆگڵۆبینی گلوکۆزاوی له‌ کاتی به‌رزی رێژه‌ی گلوکۆز له‌ خوێن بۆ ماوه‌ی درێژخایه‌ن به‌رز ده‌بێته‌وه‌.

    سه‌رچاوه:Deutsche Ärzteblatt 38, 21.09.2007,  

    نووسینی: Dr. Van Egmond-Fröhlich, Dr. Thomas Mößle, Sabine Ahrens-Eipper, Dr. Gerhard Schmid-Ott, Rolf Hüllinghorst, Dr. Petra Warschburger




    فیلم كارتۆنه‌كان، منالاَن له‌سه‌ر رِه‌وشتى توندوتیژى ڕاده‌هێنن

    هێمن مه‌لا كه‌ریم به‌رزنجى


    بۆ بینینی لاپه‌ڕه‌کانی تر کلیکی سه‌ر ژماره‌کانی داهاتوو بکه‌

    © Copyright www.derun.org . 2007 . All rights reserved . Email: info@derun.org